6ο Γυμνάσιο Σερρών - Νταρνακολεξικό

Το λεξικό αυτό που παρουσιάζουμε εδώ είναι του Δασκάλου της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ζαχαρία Σπίντιου. Ο συγγραφέας του το ονομάζει "Γλωσσάρι". Εμείς, όπως και να ονομάζεται, πιστεύουμε ότι είναι μια πολύ μεγάλη προσπάθεια και προσφορά για την παράδοση των Νταρνακοχωρητών.

ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΦΟΡΑΣ

Εδω σας παρουάζουμε ορισμένες λέξεις με φωνητική προφορά

Κριακουριά=πέτρα με γωνίες κρακαλοπαγή Πιδού'δ=μικρό αγόρι Κουρτσού'δ= μικρό κοριτσάκι ζ'γκατάψικ'ς=στην κατάψυξη ζ'μπιντάπουλ'= στην Πεντάπολη Σιάχτσα= έχω μείνει άναυδος ντ'βάριση=την χτύπησε τσι'χάθκα=την συχάθηκα Μια λέξη χωρίς σύμφωνα και χωρίς φωνήεντα=αυτό κάνουμε στον γαϊδαρο για να ξεκινήσει

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Εισαγωγή Υποκοριστικά ονομάτων Παροιμίες

Web team: Βαγγέλης Γκιμπερίτης & οι μαθητές του

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η άμετρη αγάπη για τον τόπο που γεννήθηκα κι ανδρώθηκα,η επιθυμία να συμβάλλω στη γνωριμία της γλώσσας των παππούδων μου και τέλος η μέθη του αγωνιστή στάθηκαν η αιτία της συγγραφής αυτού του βιβλίου.

Η προσπάθεια αυτή υπήρξε πολυετής. Γνωρίζω πως δεν υπάρχει πληρότητα. Μα γι' αυτό και δε φιλοδοξώ παρά να χρησιμεύσει σαν ένα βοήθημα στον καλύτερο που θάρθει ξοπίσω μου.

Με την ελπίδα ότι το βιβλίο αυτό θα το δεχτούν με αγάπη οι "Δαρνάκηδες" και κυρίως οι συγχωριανοί μου,το παραδίνω στην επιεική κρίση τους.

"Δαρνακοχώρια" λέγονται τα χωριά: Αγιο Πνεύμα, Ν.Σούλι, Χρυσό, Πεντάπολη και Εμμ.Παπάς

Τα πέντε αυτά χωριά παρουσιάζουν κοινές ομοιότητες στην ομιλούμενη γλώσσα που χαρακτηρίζεται για τις ιδιομορφίες της στο τυπικό στην προφορά και στον τονισμό.Ιδιαίτερα γίνεται κατάχρηση στη συνίζηση,στη συναίρεση,στην έκθλιψη,στην αφαίρεση,στην αποκοπή και συγκοπή των καταλήξεων κυρίως στα υποκοριστικά.

Οι κάτοικοι τους ονομάζονται "Δαρνακηδες" απ' τους οποίους επονομάστηκαν και τα χωριά απ' την συχνή χρήση των λέξεων "δάρι" (=τώρα,αμέσως,βρε) και "νάκα"(=εδώ).Είναι ψηλοί και σφριγηλοί με αδρά χαρακτηριστικά στο προσωπο με ψυχικό σθένος και ανθεκτικό σώμα στην τραχύτητα των κλιματολογικών συνθηκών.

Δε θα ήταν υπερβολή ν'αναγνωρίσουμε στα χωριά αυτά την ανάμνηση μιας ομοσπονδίας πόλεων κατά την αρχαιότητα.Πειστικές ενδείξεις μας παρέχουν:

α)Η κοινότητα γλωσσικών και εθιμικών στοιχείων των δαρνάκηδων και

β)Το γεγονός της διάσωσης τόσων καθαρών αρχαίων λέξεων σε σύγκριση ,με άλλα χωριά του Νομού,πράγμα,που προϋποθέτει λιγότερες αλλόγλωσσες επιδράσεις και ισχυρότερο αναπτυγμένο εθνικιστικό πνεύμα,αποτέλεσματα ευεργετικά ίσως της ισχυρής ομοσπονδίας.

Τα τρία κακά του Βιζνικιότ'.

1)Να σφυρίζει την ώρα που ένα ζώο πίνει νερό.

2)Να φορεί καπέλο,κατακαλόκαιρο στον ίσκιο.

3)Να κερνά τον καφετζή

Βεζνικιότικ' ατομική βόμβα

Ηταν μια χαρτοσακούλα φουσκωμένη,που μέσα είχε λίγη μπογιά,συνήθως ώχρα,που την έσκαζαν στο κεφάλι του μεθυσμένου φωνάζοντας συγχρόνως "κιουπ".

Ο μεθυσμένος ώσπου να γυρίσει να βρει το δράστη αυτός χανόταν ανάμεσα στους άλλους.

Γ Λ Ω Σ Σ Α Ρ Ι

άβαλτους,η,ου=καινούριο,αφόρετο

αβαρία=ζημιά

άβαφτους,η,ου=αχρωμάτιστος

αβγαλτους,η,ου=απονήρευτος,αθώος

αβγατίζου=αυξάνω,πληθαίνω,τελειώνω γλήγορα

αβδέλλα=δίστομο σκουλίκι για τράβηγμα αίματος

αβόθστους,η,ου=αβοήθητος,απροστάτευτος

αβόσκτους,η,ου=αυτό που δε βόσκησε

άβουλους.η.ου=χωρίς ανέσεις

άγανου=οι ακτίνες του σιταριού ή κριθαριού

αγάνουτους,η,ου=αγάνωτο σκεύος

άγαρμπους,η,ου=άκομψος,αλλόκοτος

αγγείο=αγγείο,σκεύος μπρούτζινο ή μεταλλικό

αγγελίτσια=αγριολούλουδα κιτρίνου χρωματος,χριστολούλουδα

άγδαρτους,η,ου=δε γδάρθηκε μτφρ. αγενής

αγένουτους,η,ου=άγουρος,ανώριμος

αγέρας=αέρας

αγελαδάρς-αγελάρς=βουκόλος,βοσκός αγελάδων

άγιντους,η,ου=αγίνωτο,ανώριμο

αγκάθια=είδος θάμνου περίφραξης

αγκίρ=χαλβάς σε κλωστή που προσπαθούσαν να την φαν 'τα παιδιά.

αγκαθουτέλ=αγκαθωτό σύρμα

αγκαθουτός,η,ό=γεμάτος αγκάθια

αγκίδα=μικρό κομματάκι ξύλου ή ίνα κρέατος

αγκλώνουμι=σουβλίζομαι με κάτι αιχμηρό

άγλυκους,η,ου=δεν είναι γλυκός

αγνάδια=αντίκρυ,απέναντι

αγνιέκιου=θηλυκό

άγνουμους,η,ου=άμυαλος,τρελλός,επικίνδυνος

αγούλα=είδος φαγητού,πλιγούρι

άγρους,α,ου=άγουρος

αγραπθιά=αγριαχλαδιά

αγράψα=αγριόχορτο που έχει στη ρίζα του μαστίχα

αγριά=αγριόχορτο,αγριάδα

αγρίδα=αγουρίδα

αγρικώ=καταλαβαίνω

αγριουμάλλ'ς,α,ικου=με ανακατωμένα μαλλιά

αγρουσ'κιά=άγρια συκιά

αγρουσμπόρσμα=άγριο μίλημα

αγρουφασλιά=φυτό όμοιο με τη φασουλιά αλλά άκαρπο

αγύρστους,η,ου=ισχυρογνώμων

αγώι=αγώγι,κόμιστρο

αδάγκατου=δε δαγκώθηκε

άδαρτου=δε δάρθηκε

αδερφουπαίδ=ανεψιός-ά

αδέσπουτους,η,ου=χωρίς ιδιοκτήτη

αδράχτ=ρόκα για γνέσιμο μαλλιού

αδρύς,ιά,ί=πυκνός

αερίσμους,ιά,ου=εαράτος,θαρραλέος

αερότναξα=τίναξα στον αέρα

αζάρουτους,η,ου=χωρίς ρυτίδες

αζήμνιουτους,η,ου=αβλαβής,χωρίς ζημιά

αζ'μουτους,η,ου=αζύμωτος χωρίς ζυμάρι αγίνωτο

αζόρστους,η,ου=ανενόχλητος,χωρίς δυσκολίες

αζούλ'χτους,η,ου=απίεστος,χωρίς ζούληγμα

άζουστους,η,ου=χωρίς ζώνη

αζ'γουτους,η,ου=απλησίαστος

αζώσταρους,η,ου=χωρίς ζώνη

αησάμ=σησάμι

αθέρστους,η,ου=αθέριστος

αθόλουτους,η,ου=καθαρός

αθρουπούδ=ανθρωπάκι,μικροκαμωμένος

άι=ας είναι,καλά

αϊλιάκ' ς- -κου=άνεργος

αϊριάν' =αποβουτυρωμένο γάλα

αίσ' τηση=συναίσθημα,ηθικότητα

αίτιους-α-ου=φταίχτης

ακαίργει=περίμενε

ακαίρια=αργά,αλλά και ολόκληρα

ακαίριους-ια-ου=ολόκληρος

ακάμουτους-η-ου=χέρσος,ακαλλιέργητος,δεν είναι οργωμένος

ακάνι..=δε φθάνει που..

ακαντί=ότι έπρεπε,κατάλληλο

ακαπίστρουτους-η-ου=χωρίς καπίστρι

ακατάρτστους-η-ου=ακατατόπιστος

ακαταχώνιαστους-η-ου=αχόρταγος

ακατέβατους-η-ου=αμείωτος

ακένουτους-η-ου=ασερβίριστο

ακαίριους-ια-ιου=ολόκληρος

ακιρίζουμι=αργώ,καθυστερώ

ακνήητους-τ-ιτού=ακυνήγητος

ακούλ' ους-η-ο=κολλητός

ακόν' μα=ακόνισμα

ακόν' =τροχός για το τρόχισμα μαχαιριών και ψαλιδιών

ακούμπουτους-η-ου=ξεκούμπωτος

άκουπους-η-ου=ξεκούμπωτος

άκουπους-η-ου=άκοπος,δεν είναι κομμένος

ακούρντστους-η-ου=ξεκούρντιστος

ακτηρμάς=μεγάλο βήμα

αλάβουτους-η-ου=σώος και αβλαβής

αλάμουτους-η-ου=καθαρός

αλάν' =αλητάκος

αλαντίζου=εξηγώ

αλάσπουτους-η-ου=χωρίς λάσπες

αλέκιαστους-η-ου=χωρίς λεκέ

αλέτηρ=αλέτρι

αλετριά=αυλακιά

αλετρουπόδ' =τα φτερά του αλετριού

άλιαστους-η-ου=δε στέγνωσε δε το είδε ο ήλιος

αλίγδουτους-η-ου=νηστήσιμος,δε λιγδώθηκε

αλλαξιά=ενδυμασία

αλλίσ' βιρίσ' =συναλλαγή

αλιτροχείρ=λαβή του αλετριού

αλλιώτκους-ια-ου=διαφορετικός

αλλόκουτους-η-ου=ασουλούπωτος,ασυνάρτητος

άλλουτις=άλλοτε

άλ' μα=επάλειψη

αλμπάν' ς=πεταλωτής

αλ' μπίζουμι=επιθυμώ κάτι πολύ,το θέλω

αλ' μπίσιά=μεγάλη επιθυμία

αλότρους-ια-ου=όρθιος

αλότρα=όρθια

αλουγόκαρου=ιππήλατο όχημα

αλουγόμγα=αλογόμυγα

αλουγόμλους=μύλος που κινείται με άλογα

αλ' πανάβουτους-η-ου=άνοστος

αλ' πανάλουτους-η-ου=άνοστος,σαχλός

αλ' τσιάκ' ς=φοβιτσιάρης

αλ' χίνεις=λειχήνες,στίγματα ςστο δέρμα

αλών' =το μέρος που γινόταν το αλώνισμα

αλών' σμα=αλώνισμα

αμ=αμ πως,αλλά,μήπως

αμάκα=δωρεά

αμανέτ=ενέχυρο,αμανάτι

αμιλήτς-α-κου=αμελής,αδιάβαστος

άμιστους-η-ου=δεν ωρίμασε,άγουρος

αμνούχ' τους-ου=δεν ευνουχήθηκε

αμουσκάλ' =μασχάλη

αμούσ΄κιουτους-τ' -ου=άβρεχτος

αμπάλουτους-η-ου=με σκισμένα ρούχα

αμπάρ' =αποθήκη σταριού

αμπντάλ' ς=αλλόκοτος

αμπρόμπτα=μπρούμυτα

ανάβραδα=απόγευμα,βραδάκι

αναγκάζουμι=πιέζουμαι

ανάγκη=ζόρισμα...για τουαλέτα

αναγκώνας=αγκώνας

ανακούκουρδα\ανικούκουρδα=οκλαδόν με λυγισμένα γόνατα

ανάλλαγους-η-ου=χωρίς ν'αλλάξει ρούχα

αναξιουσύν' =ανικανότητα

ανάπα=χιονόμπαλα

αναπαμός=ανάπαυση,ξεκούραση

αναφυλαξία=αλλεργία

ανάχουμα=σωρός χώματος στις όχθες ποταμού ή καναλιού

ανέχεια=φτώχεια

ανηγκάζου=αναγκάζω,παρακινώ

ανήλιαγους=αυτόν που δεν τον χτυπά ήλιος

ανηλώ=λιώνω

ανήμερα=την ίδια μέρα,αυθημερόν

ανήμπουρους-η-ου=άρρωστος

ανήξιρους-η-ου=απληροφόρητος

ανθόγαλου=καϊμάκι,αφρός γάλατος

ανθουνέρ=απόσταγμα λουλουδιών

ανισαίνου=ανασαίνω

ανισώνου=ενώνω με κάτι άλλο για να μεγαλώσει,προσθέτω

ανιστρουφός=το όργωμα στις άκρες χωραφιού που είναι κάθετο με το άλλο οργωμένο

άνιφτους-η-ου=άπλυτος

άν' μα=άνοιγμα

ανοιχτουχέρ'ς-α=ου=σπάταλος,ξοδευτής

ανότστους-η-ου=άβρεχος,στεγνός

άνουστους-τ'-ου=άνοστος

αντάμα=μαζί

αντάρα=ομίχλη

αντι=άντε,εμπρός

αντιέτ=έθιμο

αντζιάκ=

αντίκα=παλιός

αντίκρια=απέναντι

αντίς=αντί,αντίθετα

άντουτους-η-ου=αχτύπητος

άντυτους-η-ου=ο γυμνός

αντραδέρφ' =κουνιάδα

αντράδιρφους=κουνιάδος

αντρί=ξύλο κοντό που συνδέει το λέτρι με το ζυγό

αντρίζ' =κάνει τον άνδρα

αντρίκια=αρσενικά

αντρίκιους-ου=αρσενικός

αντρουμοίρ' =μερίδιο απ' την περιουσία του άντρα

αντρούκλα=δυνατός και ψηλός άντρας

ανώι=το πάνω πάτωμα

αξέβγαλτους-η-ου=καθυστερημένος,ακοινώνητος

άξεινους-η-ου=κοροϊδευτική απάντηση στην ερώτηση τι;

άξεις=άκουσες;

αξένοιαστους-η-ου=δεν τον νοιάζει

αξιάκριστους-η-ου=δεν ξεμοναχιάζεται

αξιάνοιχτους-τ' -ου=επιφυλακτικός

αξιφλούδστους-τ' -ου=με τη φλούδα,ακαθάριστος

αξόδιαστους-τ' -ου=αδάπανος

αξούγκ' =ξύγκι,λίπος

άξουδους-η-ου=χωρίς έξοδα

άουκνους-η-ου=ακούραστος

απαζάριφτους-τ' -ου=χωρίς παζάρια,σταθερός

απαίνιφτους,-τ',-ου=ταπεινός

απαλάμ=παλάμη

απαλείφ'=αλείφει απαλά

απάντριφτους,-η,-ου=άγαμος

απαπίσ'=από πίσω

απαράλλαχτους,-τ',-ου=ίδιος,δεν αλλάζει καθόλου

άπαρτους,-η,-ου=δεν πάρθηκε

απαρχής=απ'την αρχή

απθούδ'=μικρό αχλάδι

απκάζου=καταλαβαίνω,αφουγκράζομαι

απλουγιούμι=αποκρίνομαι,απαντώ

απόβγαλα=έβγαλα,αφαίρεσα

απόβραδου=αργά το βράδυ

απόειδα=αναγκάστηκα

απόλ' κα=άφησα,απόλυσα,ελευθέρωσα

απόμνα=έμεινα πίσω κουράστηκα

απόξου=απόξω

απόπατους=καμπινές

απόπλυμα=ακάθαρτο νερό βρύσης

απότστους,-τ',-ου=απότιστος

απουδέρνου=ρίχνω κάτω

απουδιαλέια='αχρηστα,σκάρτα,όσα περίσσεψαν απ' την διαλογή

απουθυμιά=νοσταλγία

αποκριεύου=νηστεύω από κρέας

απουμνά=απόθεμα,περίσσια

απουστόμσα=αποστόμωσα

απόχτσα=απόχτησα

άπραγους,-γ',-ου=χωρίς καλούς τρόπους,αγενής

απράδα=η ζέστη της φωτιάς

απρόκουβους,-β',-ου=αδιάφορος,τεμπέλης

απρώνουμι=πυρώνομαι,απολαμβάνω τη θαλπωρή της φωτιάς

αραγός=αυλάκι

αραδίζου=περπατώ

αράδα=σειρά

αραδούδα=γραμμούλα,μικρή σειρά

αράδσμα=περπάτημα

αραθυμιά=τιμητική θύμιση

αραθυμιάζου=δοκιμάζω

αραλίκ' =ξάπλα,ξεκούραση

αραμπάς=βοϊδάμαξα

αραμπούδ' =καροτσάκι με ρόδες,αυτοκινητάκι

αρατίζουμι=εξαφανίζομαι,φεύγω,χάνομαι

αργαλειός=μηχανή ύφανσης

αργατίνεις=εργάτριες

αρδήν' =αυλακι,αράδα,σειρά

αρή=καλέ

αρδίτσ' =κυπαρίσσι

αρθούνια=ρουθούνια

αρίδα=τρυπάνι,μεταφ. το πόδι

αρκαντάσ' =φίλος

αρκουδίζου=περπατώ με τα τέσσερα

αρμάνταγιάν' =ανακάτεμα,συρφετός

αρμιά=λάχανο τουρσί

αρμούδα=το κατ' εξοχήν φαγητό του χωραφιού που γίνονταν από:νερό,ξύδι,σκόρδο και αλάτι

αρμουζούμ=το ζουμί του τουρσιού

αρναούτς' ,-α,-κου=χοντροκέφαλος

αρπάχνου=αρπάζω

αρπαχτήρ=συνηθισμένος ν' αρπάζει,κλέφτης

αρρουσ' κό=φαγητό για άρρωστο

άρτυμα=καρίκευμα

αρτυρίζου=περισσεύω

αρτυμάς=δρασκελιά,βήμα

αρτώνου=βάζω αυγό στη σούπα

αρύ=αραιό

αρχίτερα=νωρίτερα,προηγουμένως

αρχουντουγιός=πλουσιόπαιδο

ασαμάρουτους,-τ',-ου=χωρίς σαμάρι

ασγκινεύου=ξεθαρρεύω

ασζινσ' ς=άνετος,ξεθαρρευτός,αλλά τυχοδιώκτης

ασκάλουτους,-η,-ου=άπιαστος

άσκιαχτους,-τ',-ου=άφοβος,ατρόμητος

ασ' κουλσούν=μπράβο

άσ' κστου=άσχιστο

ασ' λόιτους,-τ' ,-ου=ασυλλόγιστος,επιπόλαιος

ασ'λόιτα=απερίσκεπτα

ασ'μάζουχτους-,τ',-ου=αταχτοποίητος

ασπρόκουλους=πουλί με άσπρα φτερά

ασπρόσταχου=ποικιλία με άσπρο στάχυ]αστάρ=φόρδα

αστράχουτους,-τ',-ου=μαλακό χώμα δεν έσφιξε απ' τη βροχή

αστραπή=μεταφ. για κάποιο ζωηρό

αστριχιά=η άκρη της σκεπής

αστρούδ' =αστεράκι

αστρουπιλέκ' =κεραυνός

ασφούκ'στους,-τ',-ου=ασκούπιστος

ατάβανου=χωρίς ταβάνι

ατ'γάνητους,-τ',-ου=ατηγάνητος,ωμός

ατλάζ'=μεταξένιο ύφασμα

ατλιγάδιαστου=η κλωστή που είναι πάνω στη ρόκα δεν έγινε θηλιά

ατόφιους,-α,-ου=ολόκληρος,σώος

ατρύητους,-τ',-ου=ατρύγητος

ατρύπτους,-τ',-ου=ατρύπητος

ατσάκστους,-τ',-ου=άσπαστος,σκληρός

άτσαλους,-λ',-ου=απρόσεχτος

ατσάπστους,-τ',-ου=άσκαφτος,ασκάλιστος

άτ'ς-καραμάν'=ο κλέψας του κλέψαντος

ατυράν'στους,-τ',-ου=απαίδευτος

αυγατίζου=δουλεύω πολύ γλήγορα,φτουράω,κάνω κάτι ν' αυξάνεται

αυγουκόβου=βάζω αυγό στη σούπα

αυλακιά=σειρά,αράδα του χωραφιού

αυλόθυρα=αυλόπορτα,εξώθυρα

αυτάδιρφους=αδερφός από την ίδια μάνα και πατέρα

αυτνοί=αυτοί

αφανίζου=καταστρέφω,εξαλείφω

αφανίζου=ξεδίνω,ξεκουράζομαι

αφκάν'=εργαλείο για το αλώνισμα τωνν σιτιρών

αφκητουν=ας τον

αφκιαχτους,-τ',-ου=απεριποίητος,ατημέλητος

αφκριόμι=κρυφακοθω,αφουγκράζομαι

αφμένους,=παρατημένος

αφταστους,-τ',-ου=ανώτερος,γρήγορος

αχαϊριφτους=απρόκοφτος

αχαμνά=άσχημα,αλλά και τα ανδρικά γεννητικά όργανα

αχαράμστους,-τ',-ου=αδικοσκορπισμένος

αχιλουνούδια=μικρέ χελώνες,αλλά και εξογκώματα στο λαιμό

αχμάκ'ς=αργοκίνητος

άχνα=ανάσα,ατμός

αχνίζου=βγάζω ατμό

αχούρ=σταύλος

αχτ=καηνός,πόθος,μίσος έχθρα

αχυρούφας=μεγάλος αχυρώνας

αψάδα=έξαψη,οξύτητα

άψιμους=προσανάμμτα

αψύς=οξύθυμος

βαγιά=είδος φυτού,ηδάφνη

βαγιόκλαδου=κλαδί δάφνης

βαγιόν'=μεγάλο ξύλινο βαρέλι

βαγιουνάς=βαρελοποιός

βαγιώ=κυρική των Βαϊων

βαζ'=ακούγεται θόρυβος

βαζ'γκιτώ=παραιτούμαι,βαριέμαι

βάζου=τοποθετώ κάτι κάπου

]βακούφκου=αγροτική έκταση ή κτίσμα που ανήκει σε εκκλησία και προέρχεται από δωρεά

βαλαβίκα=ξερό αγριόχορτο

βαλτίσιους,-ου,-κου=από τη βάλτα

βαμπίρς=αδύνατος,καχεκτικός,άρρωστος

βάνα=πήλινη κανάτα

βάνου=τοποθετώ

βαρβάτους=αμνούχιστος,δυνατός,κοτσανάτος

βαριά=σιδερένιο χοντρό σφυρί

βάρυνα=κουράστηκα,γέρασα

βασά'σμα=στενοχώρθια

βάσκαμα=μάτιασμα

βασταγαριά=διχαλωτό ραβδί που χρησιμοποιελιται σα στήριγμα στο φόρτωμα των ζώων

βάσταμα=αντοχή κουράγιο

βάτσινα= βατόμουρα

βαφτσμα=βάφτισμα

βγάλσ'μου=βγάλσιμο*

βζάνου=βυζαίνω θηλάζω

βζαράς,-ου=κοιλαράς

βίζιτα=επίσκεψη

βίκους=φυτό που μοιάζει με φακή,ζωοτροφή

βιλουνούδα=μικρή βελόνα

βιντούζις=βεντούζες*

βίντσ'=γερανός,φορτωτής

βιργούδα=λεπτή βέργα

βιργούλα=είδος αλετριού κατάλληλο για αυλάκια

βιος=περιουσία

βίρα=εμπρός

βιριάν'κους,-κ',-κου=αδύνατος,καχεκτικός,άρρωστος

βιριά=χτύπημα με τη βέργα

βιρέδκα=λοξά,στραβά

βιρισέ=πίστωση

βιρνικουμένους,-ν',-ου=γυαλιστερός

βίτσα=λεπτή βέργα

λίτου=είδος αγριόχορτου,μτφρ. ο ηλίθιος

βόθειου=βοήθημα

βοβειαρός=αυτός που βοηθούσε κάποιον

βόθμα=βοήθεια

βότρυδα=σκόρος,σκουλίκι που τρώει τα ρούχα

βούβα=σιωπή

βούζα=κοιλιά

βουζαράς,-ού,-κου=κοιλαράς

βουίζ'=κάνει θόρυβο,σφυρίζει το κεφάλι μου

βούλα=σφραγίδα

βουλεύουμι=τακτοποιούμαι

βουλίζομι=ο θέλων,επιθυμώ

βουλεί=ταιριάζει

βουλ'κός=βολικός

βουρβουλάκιασι=βρυκολάκιασε

βουνιά=κοπριά αγελάδας

βούνκα=κοπριά αγελάδας

βουργά=γρήγορα

βουρός=τόπος συγκέντρωσης ζώων

βόχα=μυρωδιά άσχημη

βράδιάσ'κα=μ'έπιασε το βράδυ,άργησα

βρακάς=με φαρδιά παντελόνια

βρακουζώνα=ζώνη της βράκας

βράνα=ξύλινο ή σιδερένιο αντικείμενο για το σπάσιμο των σβώλων χωραφιού,σβάρνα

βρανούδα=λεπτό,πλεχτό σχοιν

βραντανίζ'=σφυρίζει η πέτρα που πετιέται απ' τη σφεντόνα

βρανταν'σμα=σφύριγμα πέτρα που πετιέται με δύναμη

βρουμόγλουσους=αυτός που βρίζει

βρουχώνου=τρυπώνω,κρύβομαι

γαίμα=αίμα

γαϊτάν'=λεπτό κορδόνι

γαλατσίδα=αγριόχορτο που ο χυμός του είναι σαν το γάλα

γαμπριάτκα=τα του γαμπρού

γανάδα=η πράσινη σκουριά,αλλά και το άσπρισμα της γλώσσας

γανιάζου=σκάζω απ' το κακό μου,βράζω

γάνουμα=το γυάλισμα των μπρούτζινων μεταλλικών σκευών

γάσγα=πρόλοβος

γειτουνιά=επίσκεψη

γεμενί=πέδιλο

γενήματα=σιτηρά κυρίως,αλλάκαι τα κάθε λογής εισοδήματα απ' τα χωράφια

γέρειν'=γέρναι

γεύτου=δοκιμάζω

γιαζίκ'=κρίμα

γιάλα=έλα

γιαλαντζής=αυτός που ξεγελά τους άλλους

γιάλ'ντίζ'=το καλύτερο φύλλο καπνού που μπαίνει στην κορυφή του πασταλιού

γιαλούμ=βραχώδες έδαφος

γιάμα=κατάληψη,αυθαίρετη κατάκτηση,αλλά και πέταμα χρήμάτων απ' το νονό στην εκκλησία

γιανάφουνου=επανάληψη

γιανίσκου=θεραπεύομαι

γιαπράκ'=σαρμαδάκι

γιαράς=πληγή

γιαρμάς=κριθαρίσιο απ\λεύρι ζωοτροφής

γιασφέτ=*τσιμπούσι,παρέα για φαγητό

γιατάκ'=καταφύγιο,φωλιά

γιάτις=νάτοι,αλλά και στοίχημα

γιόμα=ηλιοβασίλεμα

]γιόντζας=τριφύλλι

γιουργκάν'=πάπλωμα αλλά και σύννεφο

γιουβάν'ς=δουλευταράς

γιουμώζου=γεμίζω

γιουρλάντα=κεντημένος γύρος φουστανιού

γιουρντάν'=περιδέραιο

γιου ρούκ'ς,-α,-ου=απολίτιστος

γιουρούσ'=έφοδος

γιουρτουλόγια=ευχές των γιορτών

γιούφκους,-κου=άχρηστος

γιουφύρ=γεφύρι

γιουφκάς=χυλόπιτα

γιούχα=αποδοκιμασία,το κράξιμο

γκαβανούδ'=μικρή γαβάθα

γκαβός=τυφλός

γκαβώνου=τυφλώνω

γκαγκαβούης=έλληνας χριστιανός,τουρκόφωνος

γκαγκανούδια=αυλάκια,βαθουλώματα

γκαζέπ=δυνατή βροχή,μπόρα

γκαζέπς=ζημιάρης

γκάϊντα=πνευστό μουσικό όργανο από δέρμα κατσίκας

γκαΙρέτ=κουράγιο,προσπάθεια

γκλάραβους=υπόνομος,οχετός

γκαργκαλίζου=γαργαλάω

γκασμάς=σκαπάνη

γκάστρουμα=εγκυμοσύνη

γκάτσιανους=βουκέντρα

γκέλ'μπιρης=μασιά που μαζεύει τα κάρβουνα του φούρνου

γκιζιρώ=γυρίζω άσκοπα,περιπλανιέμαι

γκιέσα=γερασμένη κατσίκα -έπαψε να γεννά

γκέμια=χαλινάρια

γκιλάκ'=γυάλινος βώλος

γκιμπέρτσει=ξάπλωσε

γκινίης,-σσα,-ικου=αδιάφορος

γκιουλές=μεγάλη πέτρα

γκιούμ=μεγάλο δοχείο για το γάλα

γκιουρβάν'=συνοδεία

γκιρέσ'=πάλη

γκ-ρμπάς=επώνυμο

γκίσντρους=πέτρινος κύλινδρος

γκιφσιντίζου=χαλαρώνω

γκιφσέν'κους=χαλαρός

γκλάβα=κεφάλι

γκλαβανή=πόρτα του φωταγωγού,καταπακτή

γκλέφαρου=μέτωπο

γκντω=σκουντώ,σπρώχνω

γκόγκλιαρούς=καθυστερημένος,οπισθοδρομικός

γκόλιους,-ου=γυμνός,μικρό πουλάκι,νεοσσός

γκόνουμι=μπουκώνομαι

γκορτσιά=αγριαπιδιά

γκόλτσιου=άγριο απίδι

γκουγκίζου=γογγύζω

γκουζιούδ'=νεοσσός

γκουλγκούτ'=φαγητό με νερό κι αλεύρι

γκουλιάρ=μικρό παιδί

γκουλιαρούδ'=μικρό παιδί

γκουντλώ=τρεκλίζω,παραπατώ

γκούντμα=σπρώξιμο

γκουντουβαρώ=χασομερώ

γκουργκουλίζ'=γουργουρίζει

γκουρλίδα,γκουρλίτσα=τάση προς εμετό

γκούρλουμα,γκουρλώνου=αφοσίωση,τέντωμα ματιών

γκουρντουκλώ=κατρακυλώ,κυλώ στη γη

γκράς=είδος κοντόκανου όπλου

γκρέμνους=γκρεμός

γκρουγκντώ=σπρώχνω

γλίνα=χοιρινό λίπος

γλίντζα=λίγδα,λίπος

γλιντζιάζου=γεμίζω γλίντζα

γλίτσα=η γλίστρα

γλιτζιάρς,-α,-κου=βρώμικος,γυαλίζουν τα ρούχ απ' τη λέρα

γνέθου=φτιάχνω το μαλλί νήμα με τη ρόκα

γνουστεύου=λογικεύουμαι

γνυκάς=γυναικάς

γνώμ'=μυαλό

γόβα=παντόφλα

γούβα=λακούβα

γουνιά=γωνία,μια απ'τις δυο θέσεις τζακιού

γουνιούμι=βιάζομαι

γουρλιά=γουλιά

γούρνα=πέτρινη λεκάνη της βρύσης

γουστέρα=σαύρα

γόφους=γοφός,πάνω κλείδωση του ποδιού

γράδους=ο βαθμός , η μοβνάδα μέτρησης πυκνότητας των υγρών

γραμματκός=ο εγγράμματος,μορφωμένος

γραπώνου=αρπάζω

γρατσανίτσα=ο χόνδρος

γραντζάν'σμα=το άκουσμα των δοντιών από κάτι σκληρό που τρώμε

γυρινέ=τουλάχιστον

γυρτός=καμπυλωτός

δαίμουνας=δραστήριος

δαμάλ'=θηλυκό μοσχάρι

δάρι=εδώ

δασύς,-ιά,-ύ=πυκνός

δαυλός=αναμμένο ξύλο

δαχλιά=δαχτυλιά

δάχλου=δάχτυλο

δαχλύδ=δαχτυλίδι

δέξιους,-α,-ιου=δεξιός

δέουντα=χαιρετίσματα

δευτερώνω=επαναλαμβάνω ,για δεύτερη φορά

διαβάλου=κατηγορώ

διαβασιά=σφιχτήρας που σφίγγει τα χείλη και τα ρουθούνια των ζώων

διαβάτς=περαστικός

διαβόητους,-τ',-ου=ξακουστός

διαβουλ'κός,-ιά,-ό=σατανικός

διαλέγου=ξεχωρίζω

διαλιχτός,-ιά,-ό=εκλεκτός,ξεχωριστός

διάρροια=ευκοίλια

διες=δες

δικανίκ'=ξύλινη βέργα

δικαουχτούρα=το πουλί

δικαριά=δεκαριά

δίκιου=η αμοιβή για προσφερθήσα υπηρεσία

δίκλουνου=με δυο κλωνάρια

δίκουρκου=με δυο κρόκους

διματκό=η ζώνη από στάχια που δένουμε το δεμάτι

διξίμ=βαφτιστικό

διπλουπόδ=σταυροπόδι

διπλουποδιάτουμι=κάθομαι σταυροπόδι

διπλουχέρς,-α,-ικου=αχόρταγος

διρμάτ'=τομάρι ζώου,ασκί

διρμόν'=μεγαλότρυπο κόσκινο

διρμουστήρα=εργαλείο για το βαμβάκι*

δίψιακας=αυτός που διψά πολύ

δόλιους=ταλαίπωρος

δουδουκάρ=τραπεζίτης

δούκας=άρχοντας του χωριού

δουκήθκα=μπόρεσα αλλά και φαντάστηκα

δουκράν'=δίχαλο.συνήθως ξύλινο εργαλείο

δουκρανίζου=ρίχνω ψηλά στον αέρα για να ξεχωρίσω το σιτάρι από τ' 'αχυρα

δούλ'=μεγάλες κόψες

δουλιφτάρς=εργατικός

δουνάκα=εδώ να

δουντάγρα=τανάλια εξαγωγής δοντιών

δουράκνου=ροδάκινο

δουρμπάνα=καρδάρα

δουρμπανίζου=χτυπώ το γάλα μέσα στην καρδάρα,για να βγάλω βούτυρο

δουσιά=δόση

δρασκιλιά=βήμα

δριμόν'=εργαλείο για καθάρισμα οσπρίων

δισεύρτιτους=σπάνιος

δώθι=εδώ

έβα...=πω πω

εμ=και μόριο για δήλωση υπομινής(εμ τι να κάνω;)(εμ ψεύτ'ς,εμ κλέφτ'ς)

έντουκα=χτύπησα

εξάπαντους=οπωσδήποτε

εξόν=εκτός

επαύριο=επομένη

επιστάτ'ς,τρια=αυτός που καθαρίζει δημόσιο κτίριο συνήθως σχολείο

εύφλου=το μαλακό ζυμάρι

ζαβά=ανάποδα,στραβά

ζαβλακώνουμι=ζαλίζομαι,αποβλακώνομαι

ζαγάρ=κυνηγητικό σκυλί

ζακάτσ'κα=μπέρδεμα

ζακιάζου=μπερδεύω

ζάκιασμα=μπέρδεμα,ανακάτεμα

ζαμάν'=μεγάλο χρονικό διάστημα,άλλη εποχή

ζαμακώνου=ρίχνω κάτω βίαια

ζαμπόινα=σφυρίχτρα από βλαστό πράσινου σιταριού

ζαναχάτ=επάγγελμα

ζαπ=νίκη,κουμάντο,δαμάζω

ζαπώνου=κυριεύω,αποκτώ παράνομα

ζαρκούτ=τούμπα

ζαχιρέ=κολατσιό αλλά και απόθεμα

ζ'γόλαρους=ο ζυγός των βοδιών

ζ'γούρ=χρονιάρικο κατσίκι

ζεμπίλ'=χάρτινο χωνί με χρωματιστή κόλλα

ζευγαρίζου=οργώνω

ζεύλα το καμπυλωτό μέρος του ζυγού που μπαίνει στο τράχηλο του ζώου.

ζεύου βάζω τα ζώα στο ζυγό.

ζέψιμου τοποθέτηση των ζώων στο ζυγό.

ζιάβατου=απάνεμο μέρος.

ζιάζακου=τύφλα

ζιβζέκ'ς=ελαφρόμυαλος,ανόητος

ζιβζικιά=ανοησία

ζιζάνιου=πειραχτήρι,ενοχλητικός.

ζιμπουγιά=μενεξές,βιολέτα

ζίφσει=έσβησε

ζ'μαριά=ζυμάρι,μτφ. αργοκίνητος,βαρύς,τεμπέλης

ζ'μαρόπτα=ζυμάρι,μτφ. αργοκίνητος

ζμπουρίζου=συζητώ

ζμπουρός=συζήτηση

ζ'νίχ'=αυχένας,σβέρκος

ζουδ=μικρό άγριο ζώο

ζούζουλου=πειραχτήρι

ζούλια=ζήλια

ζουμπάς=σιδερένια σφήνα,σκαρπέλο.

ζουμπούρς=ερωτύλος,χυδαίος.

ζουντόβουλου=πειραχτήρι,ενοχλητικός

ζουρλαίνουμι=τρελαίνομαι.

ζούρλα=τρέλα

ζουρλαμάρα=παλαβομάρα,τρέλα

ζουρλός=τρελός.

ζούρσι=σκάσε,ησύχασε,στάσου

ζυμπόι=βιολέτα,μενεξές.

ηλιουβασίλιμα=δύση.

ηλιουντόσ'μου=ανατολή

θαμάζουμι=σκέφτομαι,βρίσκομαι σε δίλημμα.

θανά=τάχα,μήπως.

θέβα=φύγε

θειάκα=θεία

θειόκας=θείος

θέκου=φυτεύω.

θέσ'μου=φύτεμα,φυτεία.

θημουνιά=σωρός από δεμάτια

θιρμό=τκαζάνι.

θλυκούδ=μικρή θηλιά.

θουρια=όψη,χρώμα προσώπου,εξωτερική εμφάνιση.

θυμητκό=μνήμη.

ίβα=πω πω!

ιγκρέκ'=περίφραγμα από κλαδιά που σχηματίζουν πρόχειρο μαντρί.

ινταρέ=μικρή γκαζόλαμπα.

ιπί τ' αυτού=επίτηδες

ίρα!=πω πω!

ίρα ντε ντε=πω πω τι μεγάλο.

ιστίφ=μικρό δέμα καπνού.

ιτήρ'=αρωματικό λουλούδι των καπνόφυλλων.

ιτσ' μίτσ'=ότι νάναι.

ιστίφιασμα=το αράδιασμα σε μικρά δέματα

καβάλου=το κάτω μέρος της ραφής που ενώνει τα δυο σκέλη του παντελονιού

κάδα=πατητήρι,ληνός

καδί=μικρό βαρέλι σε σχήμα κόλουρου κώνου που χρησιμοποιείται στη μεταφορά νερού

καζίκ'=παλούκι,συμφορά

καθάρσιου=ρετσινόλαδο

καθαυτού=κυριολεκτικά,γνήσια

κακάπλυτους,-τ',-ου=βρωμιάρης,ακάθαρτος

κακαρώνου=σβήνω,αργοπεθαίνω

κακουρίσκους,-ια,-ιου=άτακτος,ζωηρός

καλ'τάτας=ο νουνός

καλίτσα=κρασοκανάτα

καλούδια=τα καλά,τα αγαθά

καλούπ'=η μήτρα η φόρμα που μέσα στιβάζουν τα καπνά

καλπουζάν'ς=τεμπέλης

καλ'τσιάς=πεταλάκι στη σόλα των παπουτσιών

κάλφας=μαθητευόμενος τεχνίτης

καμαρώνου=κάνω υπόκλιση,παρακαλώ,μτφ.νυστάζω

κάμουμα=κατόρθωμα

κάμου=οργώνω

καμπάδικους,-ια,-ου=

καμπουρτός=λυγισμένος,καμπούρης

καμτσικ'=μαστίγιο

καμτσικιά=μαστίγωμα

καμώνιτει=γίνεται,οργώνεται

καν=καθόλου,τίποτε,αλλά και τουλάχιστον

κανάπ=σπάγγος

κανέλλα=μικρ'ό ξύλινο βαρέλι

κανίς=δώρο

κάνου ζαπ'=δαμάζω,επιβάλλομαι

κάνου ζευγάρ'=οργώνω

κάντειν=κάθονται

καντήλιασει=μαράζωσε,νύσταξε,χαμήλωσε

καντίζου=συμφωνώ

καπιτζίκ'=παραπόρτι,μικρή κρυφή πορτούλα

καρακλιάνους=λάρυγγας

καρδάκα=μεγάλο κουδούνι που κρέμεται στο λαιμό μεγάλων ζώων,αγελάδων ή προβάτων

καρδάρα=ξύλινος κάδος αρμέγματος

καρδούδα=μικρή καρυδιά

καρίκ'=δυχτιωτή μάσκα για το στόμα του ζώου εμποδίζοντάς το να τρώει

καρίκουμα=μαντάρισμα

καρικώνω=μαντάρω,επιδιορθώνω παλιά ρούχα

κάρκαδου=ξερή μίξα

καρλίγκα=όχι ίσιο,στραβό,καμπυλωτό

καρντακούδα=μικρό κουδούνι που κρέμεται απ'το λαιμό μικρού ζώου

καρουφλίδα=τρύπα μεγάλη στο γίσωμα της σκεπής

καρταλάς - καρτάλ'=γύπας

κασέλα=σκαλιστό σεντούκι

καριρώ=περιμένω

κασκαρίκα=πλάκα,νίλα,καψόνι,αθώα φάρσα

κασκέτου=χαμηλό και εφαρμοστό καπέλο με γίσο

κασνάκ'=τσιγκελάκι

κάστρου=οι Σέρρες

κατ=φύλλο,στρώμα,πτυχή,δίπλωμα

κατακάτσ'μου=ανεργία,αναδουλειά

κατακέφαλα=με το κεφάλι προς τα κάτω

καταντιά=τα απαραίτητα για το χωράφι

καταπόδ=κατόπιν,από πίσω

καταπουδιάζου=ακολουθώ κατά πόδας

καταρντίζου=κατατοπίζω,επεξηγώ

καταχουνιάζου=κρύβω σε βαθύ μέρος

κατίκ'=στραγγιστό γιαούρτι

κατ'νότ=

κατούνα=πρόχειρη σκηνή στο χωράφι

κατουπνός=επόμενος

κατράν'=πίσσα

κατρουλιό=τα ούρα

κατσάγνου=πηγούνι

κατσιαμάκ'=πληγούρι

κατσιάσει=μαράζωσε

κατσιασμένους=μαραμένος

κατσιρντίζου=φεύγω,ξεφεύγω

κατσ'μου=καθισιό

καψίδια=τα άχρηστα φύλλα του καπνού που πετιούνται μετά το παστάλιασμα

]κατώι=υπόγειο

καύκαλου=καβούκι χελώνας,νύχι

κηδεύου=αποθηκεύω,κρύβω κάτι,περιποιούμαι

κι απέκιμ=και όμως

κι απίσ'=πίσω

κιαρατάς=απατημένος σύζυγος

κιβούρ=φέρετροκιλιούμ=μυτερός κασμάς

κιμέρ=πέτρινο γεφύρι

κινώνου=σερβίρω

κιόρσ=τυφλός

κιούγκ'=πήλινος σωλήνας

κιούπ'=πιθάρι

κιουπέγκ'=παντζούρι

κιουτεύου=δειλιάζω,απελπίζομαι

κιουτής =δειλός

κίρτσιους=γκριζωπό μουρ]λάρι

κισπέτ=στενό δερμάτινο παντελόνι των παλεστών

κιφαλουδέτ=μαύρη σάρπα για το κεφάλι των γριών

κιφαλούκα=καπίστρι

κλαδιά=πουρνάρια

κλάπα=ξύλο που ενώνει δυο σανίδες

κλειδούσ'= η κλείδωση των αστών

κλίκ'=αυγοειδής κουλούρα που πηγαίνουν στη νουνά αλλά και εργαλείο που μπαίνει στο στήθος του ζώου για το όργωμα

κλίκα=συνωμοτική ομάδα ανθρώπων

κλιόγκους=μεγαλόσωμος αφελής

κλουθουγυρίζου=γυρίζω επίμονα

κλουθουγύρσμα=το επίμονο τριγύρισμα

κλουναρούδα=κουδουνίστρα

κλουσμένους=τυίγμένος

κλώσμα=στροφή

κνώδαλου=τυποτένιος,χαμένος άνθρωπος

κόκθα=ξύλινη βέργα σφαιρική στη μια της άκρη,χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς

κόλια=πλαϊνά ξύλα του κάρου,που προσαρμόζονται στο σώμα του ζώου για να τραβά

κόπανους=ξύλο με το οποίο κτυπούσαν τα χοντρά ρούχα κατά την πλύση

κόπιτσα=θηλύκωμα,μικρή πόρπη

κόρδουμα=τέντωμα

κόρμακους,κορμακίνα=μόνος,ολομόναχος

κόρφους=στήθος

κότσ'=αστράγαλος,αλλά και το αρσενικό πρόβατο

κότσαλου=φρύγανο,σκουπίδι

κουγιουμτζής=χρυσοχόος

κουζάς=το κλειστό βαμβάκι

κουκουλοδέτ'=μικρή μαύρη εσ'άρπα

κουκουνάρ'=καρπός του πεύκου ή και το στέλεχος του καλαμποκιού

κουκώνα=αρχόντισσα,περιποιημένη γυναίκα

κουλάι=ευκολία

κουλαριά=μπάλωμα στο πίσω μέρος του παντελονιού

κουλί=γοφός

κουλιά=τα πισιν'α

κουλικούδια=κουλουράκια

κουλ'μπόσμους=ζουμί από τα κόλλυβα

κουλνώ=κολλώ

κουλόμπαρους=γυμνός

κουλόπανου=υφασμάτινη πάνα

κουλούφ=μαξιλαροθήκη

κουλτούκ'=μπράτσο,αλλά και ο κακός άνθρωπος

κουμιτάτου=βουλγαρική στρατιωτική οργάνωση

κουμούλα=αυτό που προεξέχιε πχ απ'το καλάθι

κουμπουλίτσ=σουγιάς

κουμσάλ'=αμμουδερό έδαφος

κουντότα=είναι κάποιος μέλος

κουντούρια=κοντά γυναικεία παπούτσια

κουντούρκους=με κομμένη ουρά

κουντούρς=ζώο με κομμένη ουρά

κουντούρτσει=φύγε

κούντουρς,-ρ',-ου=κοντός

κουντουχούλιαρου=κουτάλα

κουπάνα=ξύλινη σκάφη

κουπανώ=χτυπώ,δέρνω

κούπους= σωρός

κουπρίτς=τεμπέλης

κουπρόσκλου=αδέσποτο σκυλί

κουραζάν=λάσπη για χτίσιμο

κουράσ'=κορίτσι

κουρβούλ'=κλήμα,κορμός αμπελιού

κουρδουκλήστρα=το μέρος στο οποίο έχειο κυλιστεί κάποιο ζώο

κουρδουκλώ=κατρακυλώ

κουρδουμένους=τεντωμένος,περήφανος

κουρδώνουμι=τεντώνομαι,καμαρώνω,περηφανεύομαι

κουρκέλ'=κρίκπος,λαβή

κουρκούτ'=είδος φαγητού από αλεύρι

κουρκουτιάζου=αποβλακώνομαι

κουρμπάτσ'=μαστίγιο

κούρμπα=απάνεμο μέρος

κουρμπέτ=η ξενιτιά,η πιάτσα

κουρνιαχτός=σκόνη

κουρφιάτς=το ψηλότερο μέρος της σκεπής

κουρφουλόγ'μα=κόψιμο κορυφής των βλαστών του αμπελιού

κουσάς=μεγάλο δρεπάνι για το κόψιμο του τριφυλλιού

κουσεύου=τρέχω

κουσί=τρέξιμο

κουσιές=πλεξούδες

κουσκούζ'=είδος φαγητού σαν τον τραχανά

κουσούρ=ελάττωμα,αλλά και συμπλήρωμα

κούτκας=σβέρκος

κουτκούδια=σβέρκος

κούτλους=μεγάλο πέτρινο γουδί

κουτούφ=κακός μαθητής

κούτρα=μικρός λόφος

κουτρώ=τρακάρω,τυχαίνω,κουτουλώ

κουτσάκ'=λαβή του σαμαριο'υ

κουτσακούδια=μικρά δυσανάγνωστα γράμματα

κουτσουλιά=πεεριττώματα πουλιού

κουτσουλίτς=κορυδαλός

κουτσούρα=ξερό χοντρό ξύλο για το τζάκι,μτφρ τεμπέλης

κόχ'=γωνία

κόψιμο=ευκοίλια

κράσ'=ιδιοσυγκρασία

κρατνάς=είδος κολοκυθιού,μτφρ. κεφάλας

κρατούνα=νεροκολοκύθα,ντφρ. κεφάλας

κριάκουρους=μεγάλος βράχος με τραχι'ά επιφάνεις

κριας=κρέας

κ-ρκ-κ=γκρι

κριάτναρους=μεγάλο κεφάλι

κριμασταριά=σταφύλι μαζί με το κλαδί του

κριτσ'μάς=τέλος εποχιακής δουλειάς

κρουμδουκέφαλου=μεγάλο ξερό κρεμύδι κρεμασμένο

κρούου=κτυπώ

κρουστάλια=κρύσταλα παγωμένου χιονιού

κύπηρ=αγριόχορτο

κωθών'=τιποτένιος,ακατατόπιστος

λαβάνα=γυάλινη κανάτα

λαγγόν'=το μέρος του σώματος κάτω και αριστερά από τα πλευρά

λαγήνα=στάμνα

λαγουνίκα=θηλυκό κυνηγετικό σκυλί

λαιμαργιά=λουρί περασμένο στο λαιμό του ζώου

λαϊντός=μεγαλόσωμος αφελής άντρας

λακκούσα=το νερό που κατεβάζει ένα ρέμα μετά από δυνατή βροχή

λαλαγκίδα=λουκουμάς

λάλης=ο θείος

λαλώ=οδηγώ ή παροτρύνω τα ζώα να προχωρούν πιο γρήγορα

λάμια=μυθικό τέρας

λαμνίζου=μουντζουρώνω

λαμνούρα=η μουντζούρα αλλά και η ζέστη που παρατηρήται το καλοκαίρι πάνω από το έδαφος,η κάψα

λαμώνου=λερώνω

λαμώνουμι=λερώνομαι

λανάρα=εργαλεία που καθαρίζουν τα μαλλιά κυρίως των γιδοπροβάτων

λάου-λάου=σιγά-σιγά με προφύλαξη

λάπατου=αγριόχορτο που μπαίνει στην πίτα

λαρδί=χοιρινό λίπος

λασπούρα=πολύ λάσπη

λαφιάτς=πρασινοκίτρινο φίδι μήκους 1,5 μ. που σφυρίζει όταν αισθανθεί κίνδυνο

λαφρουμπάμπαλου=πολύ ελαφρύ

λειχούδ'=βρέφος,μωρό

λειχούσα=λεχώνα

λιάγκουβους,-η,-ου=μικροκαμωμένος

λιάλ'βα=βλακεία

λιαλ'βάλης=βλάκας

λιανός=αδύνατος

λιανουπιρπατώ=πατώ στα νύχια

λιανουχάφτου=τσιμπολογώ τρώω λίγο

λιβέντριους,-ια,-ου=χωρίς σακάκι

λιγούρα=εξάντληση από πείνα

λιέσ'=πτώμα ζώου

λιέτσ'ιους=ασουλούπωτος

λίμα=μεγάλη πείνα,λαιμαργία,αλλά και εργαλείο για ακόνισμα μαχαιριών κ.λ.π

λιμάρισμα=ακόνισμα

λιμάρου=ακονίζω

λιμόντουζι=ξυνό

λιμόρια=νεκροταφείο

λιμουπνίγου=πιάνω από το λαιμό και πνίγω

λιμπούδα=σοκολατιέρα

λιουγκούρς=αφελής μεγαλόσωμος άντρας

λιούτας=αλλόκοτος,ασουλούπωτος

λισγάρ=πατόφτυαρο

λιφτουκαριά=φουντουκιά

λιχνίζου - λιχνισμα=χωρίζω με τίναγμα το σιτάρι από το άχυρο

λιχνητήρ=εργαλείο για το λίχνισμα,ξύλινο δικράνι

λιχρήτς=αλήτης,βρωμιάρης

λόστους=λοστός,σιδερένια βέργα

λουγυρίζου και λουγυρνώ=περιφέρομαι,γυρίζω

λουλάς=βρύση με τρεχούμενο νερό

λόυρα=γύρω-γύρω

λουξ=δυνατή λάμπα που καίει βενζίνη

λουμπουντιά=είδος αγρι'οχορτου

λουπουδίτς=λωποδύτης,τυχοδιώκτης

λ'μπα=όρχεις

λούτσα=μούσκεμα

λυκάντσου=γλυκάνισος

λυκούκτσου=γλυκάνισος

μαγάρα=ακαθαρσία γενικώς

μαγαρίζου=λερώνω

μεγέρσα=μαγείρισσα

μαγιαλατίζου=βάζω τη μαγιά

μαγλαράς=αυτός που έχει φουσκωτά μάγουλα

μαζώνουμι=μαζεύομαι

μαθέ=βέβαια,πράγματι

μάιντε=εμπρός,άιντε,που ν'το

ΜαΙσιο*=Μαγιάτικος

μαϊχόζ'κου=ελαφρώς ξινό

μακαράς=το βαρούλκο του πηγαδιού

μακιδουνίης=μαϊδανός

μακρουδρουμώ=κατά μήκος

μαλάς=το μυστρί

μαλαγάνα=κόλακας

μαλιουβράσ'=ανακατωσούρα

μαλιουκάτ=κακός άνθρωπος

μάλτα=μπλου-τζην

μαμαλίγκα=είδος φαγητού,πηχτός χηλός από καλαμποκίσιο αλεύρι και λίπος

μάμου=η γιαγιά

μαμούν'=η μαϊμού

μανάκα=η γιαγιά

μανακούδα=γιαγιά

μάνι-μάνι=γρήγορα

μανιά=γιαγιά

μανίζου=θυμώνω

μανιτόμπα=ποικιλία σταριού

μαν'σμλενους=θυμωμένος

μάνταλους=σύρτης

μανταλώνω=κλείνω σφαλίζω την πόρτα

μαξούλ'=καπνός πρώτης ποιότηυτας

μαξούς=επίτηδες

μαραφέτ=εργαλείο,όργανο,εξάρτημα

μαργουμένους,-ν',-ου=μουδιασμένος

μαργώνου=μουδιάζω

μαρί=καλέ

μαρίκα=όνομα αγελάδας

μάρικους=όνομα μουλαριού

μαρκούτσ'=λαστιχένιος σωλήνας

μαρό=το ψωμί

μαρούδα=πασχαλίτσα,μτφρ αργοκίνητος

μαρτιούμι=μυρηκάζω,ξαναμασώ

μαρτυριά=μαρτυρία,προδοσία

μαρτυριάρ'ς=προδότης

μαρτυρώ=καταθέτω μάρτυρας,προδίδω

μασάλ'=παραμύθι,αστείο

μασιαλά=μπράβο,ωραία,θαυμάσια

μασλάτ=ανέκδοτο,αστείο

μαστραπάς=κοντό τραπέζι,σοφράς

μαστάρ=μαστός,στήθος ζώου

ματάν'=γιαούρτι με πολύ νερό αριάνι

ματιάζου=σημαδεύωω,βασκάνω

μάτιασμα=σημάδεμα,βάσκαμα

ματουγυάλια=γυαλιά

ματουτσίνουρα=βλαφαρίδες

ματούφ'ς=ο βλάκας

ματσαλώ=μασώ,τσαλακώνω

ματσούκ'=ραβδί,βέργα

μαυρόι=μαυριδερό έδαφος

μαχιά=μακρύ ξύλο

μαχούδα=μικρό

μάχνα=ικμάδα δύναμις,κουράγιο

μαχμουρλίκ'=κτάσταση αυτού που μόλις ξύπνησε

μαχούδα=λεπτή σανίδα

μέγγινης=η μόρσα,σφιχτήρας

μέλαγκας=το σκούρο καφέ χώμα

μηλιαδέρφ=αδερφός από άλους γονείς,αλλά έχουν μεγαλώσει μαζί γιατί τον πήρανε ψυχοπαίδι

μηλιάρ=ειδικό δέντρο,σκληρό,κατάλληλο για στυλιάρια

μηχανούδα=ξυριστική μηχανή

μιλντάν'=η φόρα,η αλήθεια

μιζαβίρσ'= ο συκοφάντης

μιλιέτ=ράτσα,φυλή,έθνος

μιλίησ'=ο λερωμένος στο πρόσωπο

μιλιούρ=πρόβατο που γεννά για πρώτη φορά

μιλίσ'=όνομα βοδιού

μιντρέρ=μικρός καναπές

μιντέρ=καναπές

μιντές=πεζούλι,καναπές

μιντιρούδ=πεζουλάκι

μισάδ=μισό,μισό στρέμμα

μισούδ=μισή δραχμή

μισαδειάζου=φτάνω στη μέση

μισάλ'=πανί που σκεπάζουν το ζυμάρι της πινακωτής

μισάντρα=χωνευτή ντουλάπα

μισιριά=καλαμποκιά

μισήρκα=γαλοπούλα

μισιακός=συνεταιρικός

μιτός=εμετός

μνουχίζου=ευνουχίζω,στειρώνω

μνούχισμα=ευνουχισμός

μοίρα=κομμάτι κρέας

μοιράδ'=κομμάτι από μοίρασμα

μόκο=ησυχία

μ'ολτσα=ο σκόρος που τρώει τα μάλλινα ρούχα

μόνιασμα=συμφιλίωση

μονόπατα=μονόπλευρα

μουγκριάδις=εξογκώματα που εμφανίζονται στη ράχη αδύνατων αγελάδων και έχουν μέσα σκουλήκια

μουδάτους,-τ,-ου=με σχέδια

μουκαέτς,-α,-κου=μερακλής,με όρεξη για δουλειά

μουκαϊτιά=κέφι,μεράκι,όρεξη για δουλειά

μούλα=το θηλυκό μουλάρι

μουλαήμς=ο αργός,ο βαρύς

μουλουγώ=μαρτυρώ,ομολογώ

μουλουθρός=ο μεγαλύτερος γυάλινος βώλος

μούμια=ο αμίλητος,ο βουβός

μουνιάζου=συμφιλιώνομαι με κάποιον

μουργαρώ=καθυστερώ,χρονοτριβώ

μουριάβα=τεμπέλης,τεμπελιά

μουρκέφαλους,-λ',-ου=ο ασκεπής,αυτός που δε φορά καπέλο

μουρνταριά=η ακαθαρσία,η λέρα

μουρντάρς,-α,-ικου=ο ακάθαρτος

μούρτζιους=ον.σκυλιού (ο λερωμένος στο πρόσωπο)

μουσκαρούδ=το μοσκαράκι

μούτιψει=ατόνισε,έχασε το ηθικό του

μούτλα=τα κενά ανάμεσα στα ξύλα της στέγης.

μουτουμένους,-ν',-ου=θυμωμένος

μούτσκα=η μούρη,το πρόσωπο,η όψη.

μουτσκουμένους,-ν',-ου=θυμωμένος.

μουχαμλής=κιρκινέζι.

μουχάν'=φυσερό

μπαϊλντίζου=κουράζομαι,βαριέμαι

μπαϊλντισμένους,-ν',-ου=κουρασμένος πολύ.

μπαϊρ=βουνό.

μπαϊράκ'=σημαία.

μπακίρ=ο μπρούντζος.

μπακιρένιους=μπρούτζινος.

μπακράτσ'=μικρό χάλκινο δοχείο,κατάλληλο για τη μεταφορά φαγητού ή γάλατος.

μπάλα με αλεύρι=σακί με αλεύρι

μπαμπάκης=μεγάλος παππούς

μπαμπαλίζου=κάνω τον υποβολέα

μπάμπαλου=σκουπίδι ή κάτι ελαφρό

μπάμπου=γιαγιά

μπάμπρας=το σκαθάρι.

μπάνια=λουτρά Νιγρίτας ή Σιδηρόκαστρου.

μπαντίνα=μεγάλο σε έκταση αγροτεμάχιο

μπάντιαβα=άδικα,απρογραμμάτιστα,στα τυφλά

μπαξίσ'=δώρο

μπαράζ'=μάλωμα,κατσάδα

μπαρίζου=ψάχνω με τα χέρια να βρω κάτι στο σκοτάδι

μπάριμ=τουλάχιστον,επιτέλους

μπαρλίβου=μεγάλη νύστα

μπαρντάκ'=μικρό δοχείο με νοερό,στάμνα

μπαρντακουβούλουμα=κάτι που είναι μικρό σε όγκο

μπαρντακούδ'=μικρό δοχείο για νερό

μπασκί=φυτευτήρι,εργαλείο με το οποίο ανοίγουν τρύπα για το φύτεμα του καπνού.

μπάσ' - παρμάκ'=ο αντίχειρας

μπατάκ'=βούρκος

μπατακώνουμι=βυθίζομαι στη λάσπη

μπαφιάζου=κουράζομαι

μπέγκα=λεκές

μπέγκους=λόφος

μπερντάκ'=στρώμα,πατωσιά

μπέτσιους=όνομα βοδιού

μπιζ=είδος γνωστού παιχνιδιού

μπιζιβέγκης=παλιάνθρωπος

μπιζιρνώ=βαριέμαι

μπίκας=ταύρος

μπιμπίκια=τα πρώτα γένια,ο ίουλος

μπιμπλιά=τα στραγάλια

μπινάς=η εσωτερική οροφή του σπιτιού

μπιρντές=η κουρτίνα

μπιτίζου=τελειώνω

μπιτσιάκ'=ο σουγιάς

μπιτσιακούδ=ο μικρός σουγιάς

μπίτσ'κα=κατακέφαλα

μπλιάκακας=ο βάτραχος

μπλιακακόσκατα=η κορπιά του βατράχου

μπλόχνου=βάζω μέσα,φυτεύω με βίαιο τρόπο

μπουλντίνου=πλουτίζω,πληθαίνω

μπουλντιρός,-ιά,-ό=μπόλικος

μπόλ'=εμβόλιο

μπόλιασμα=εμβολιασμός

μπόμπα=χωμάτινος βώλος

μπόπκους=κοντός

μπόσκους=χαλαρός

μπουγάζ'=κρύο ρεύμα αέρα

μπουγάς=ο ταύρος

μπούζ'=παγωμένο,κρύο

μπούζντρα=το παχύ κρέας,το λίπος

μπουκλιτσούδα=μικρό δοχείο νερού

μπούκουμα=μπουκιά

μπουκώνουμι=δυσκολεύομαι στο μάσημα

μπουλάκιμ=στο καλό σου,τουλάχιστον

μπουλαντίζω=αναγουλιάζω

μπουλιάζου=εμβολιάζω

μπουλίτσα=το ράφι

μπουμπόλια=τα κόλλυβα

μπουμπότα=το καλαμποκίσιο ψωμί

μπουμπούτα=φωτιά

μπουμπουτίζου=αναζωπυρώνω τη φωτιά

μπουνέλου=το πηρούνι

μπουμπουτούρας=πολυλογάς

μπουμπουτώ=αναζωπυρώνω

μπουρλιά=φύλλα καπνού περασμένα σε κλωστή ή τα ξεραμένα σύκα περασμένα σε κλωστή

μπουρμάς=η κάνουλα

μπουρντίζου=ευνουχίζω

μπούρντσμα=ευνουχισμός

μπρουγκώ=διώχνω με φωνές

μπουρός=μικρό κινητό ντουλάπι

μπουτέλα=μεγάλη πιατέλα

μούχαβους,-β',-ου=αφράτος,πλαδαρός

μπουχνώ=σπρώχνω,σκουντώ

μπουχνιά=σκούντημα

μπουχτίζου=βαριέμαι

μπουχτσιάς=δέμα τυλιγμένο με σεντόνι ή κιλίμι

μπτιόλ=κολώνια

μπρουσνέλα=αυτός που οδηγεί μια ομάδα ή συνηθέστερα για τα ζώα ο αρχηγός του κοπαδιού

μυγιάγγιχτους=αυτός που δε δέχεται μύγα στο σπαθί οτυ

μυγούδ'=μικρή μύγα

μυστηρής=υποψήφιος

ναβάλ'ς=ο χαζός

νάκους=χαζός

ναλέτς=ο πεισματάρης

ναλετιά=το πείσμα

νηπαμένους=ξεκουρασμένος,αναπαυμένος

νησ'κάδα=πείνα

νιάνια=η μεγάλη γιαγιά

νίβουμι=πλένομαι

νίγαντους=περιποιημένος,προκομένος

νιγέτ=πείσμα,επιμονή

νίγκλα=το λουρίτου σαμαριού που περνά κάτω από την κοιλιά του ζώου

νιγλιάζου=αναγουλιάζω

νιγλιάρς=αυτός που αναγουλιάζει

νιζιούτσ'κα=δερμάτινο κορδόνι

νιζλάς=οδοντικό απόστημα

νικατώνουμι=ανακατεύομαι

νικουλιάζου=γυρνώ τις πλάτες μου σε κάποιον

νινέ=γιαγιά

νινιό=μυαλό

νιρουκάηκα=νεροδίψασα

νιρουλός=ζουμερός

νιρουφιούμι=κλαίω με αναφιλητά

νίσμπα=υπόγειο που κρεμούσαν τα σαντάλια για να μαλακώσουν

νιχιός=μεγάλο ταψί

νότ=υγρασία

νούλα=η ψιλή μηχανή του κουρέματος

νουμάς=ημεγαλύτερη από τις μπίλιες

νουμάτ=άτομα

νουμπέτ=ολιγόλεπτηξεκούραση

νουνουτζιά=παπαρούνα

νταβανούς=μεγάλη αλογόμυγα

νταβαντούρ=η φασαρία

νταβάς=ρηχή κατσαρόλα

νταβούδ=μικρή ρηχή κατσατόλα

νταβραντίζου=ζωηρεύω

νταγιαντίζου=αναθαρρεύω

νταής=παληκαράς

νταηλίκι=παληκαριά

ντάιμα=πάντα

ντάλ'=κλαδί

ντάλα=ακριβώς

νταλντίζου=τολμώ

νταμπανά-κουβέτ=μεγάλη απόφαση

ντανγκάς=λεκές

νταμώνου=ενώνω

νταντάνα=κρυάδα

ντανταντίζου=συνηθίζω

ντάντσις-κουμίτσις=κούνια-μπέλα

νταραμή=κατσάδα,μάλωμα

νταρίζω=δωρ'ιζω

νταρλα=θολά

νταρλιάζω=θολώνω

ντάτσ'=γειά σου,ψιτ

ντέβιρ=άνω κάτω

ντέγκ'=ζύγι

ντένκιασμα=ζύγισμα,ισορροπία,αλλά και τακτοποίηση σε δέμα των φύλλων καπνού

ντέρτ=καημός,μεράκι

ντιβανές,-κ',-κου=βλάκας,ηλίθιος

ντιβιρλίγκα=τούμπα

ντιλιμπάης=τρελός

ντίλμι=τάχα

ντίλους=κάνουλα βαρελιού

ντινκτσής=αυτός που φτιάχνει τα δέματα καπνού

ντιντέικους=μεγαλόσωμος αφελής άντρας

ντιρέκ'=κολόνα,στύλος

ντιρίζ'=κόμβος υπονόμου,φρεάτιο

ντιρλίκ'=μεγάλο φαγοπότι

ντιρλικώνου=τρώω πολύ

ντόσ'μου=χτύπημα

ντος=χτύπα,βάρα

ντουβάρ=τοίχος

ντουγκουρτζιούμ=μικρή θυμωνιά με 14-17 δεμάτια σταριού

ντούζ'κα=ίσια κατευθείαν

ντούζ'κους=ευθύς,σταράτος

ντουλαμάς=γιλέκο

ντουμάν'=πυκνός καπνός

ντουμανιάζου=γεμίζω με καπνό ή με σκόνη

ντουντούλα=βλαστός αρσενικού κρεμυδιού

ντούρμα=τάχα

ντουρντουβάκ'=καταναγκαστικός εργάτης βουλγάρικη έκφραση

ντουρός=ίχνος πατημασιάς

ντούτκας=σβέρκος

ντραγασιά=πρόχειρη καλύβα δραγάτη

ντρουβάνα=κωνοειδές βαρέλι που μέσα του το γάλα γινόταν βούτυρο

ντρουβανίζου=χτυπώ το γάλα για να γίνει βούτυρο

ντρουπί=λίμα

νυφουστόλ'=σεντόνι στηριγμένο στον τοίχο με δυο καρφιά και στολισμένο με κισσό

νυχταλεύου=ψάχνω,ψαχουλεύω

]ξανάστρουφα=ανάποδα

ξαναστρουφιά=η ανάποδη όψη του υφάσματος

ξέπλυμα=το τελείωμα του πλυσίματος,αλλά και το άνοστο φαγητό

ξέρα=ανομβρία

ξέρασμα=εμετός

ξηρουσταλιάζου=στέκομαι κάπου άσκοπα,χαζεύω

ξιδειάζου=ξεφορτώνω αλλά και ευκαιρώ

ξιαλλάζου=ξεντύνομαι

ξιανούχτσίζου=παρακμάζω είμαι άκιρος

ξιαπουλιούμι=αφήνομαι ελεύθερος

ξιαπουλ'νώ=αφήνω κάτι ελεύθερο,ελευθερώνω

ξιαρμυρίζου=βγάζω το αλάτι

ξιγκουρλώνου=χαζεύω

ξιζαλίζουμι=μπερδεύομαι

ξίικους,-σα,-κου=ελαφρόμυαλος

ξιθαρρεύου=ξενοιάζω

ξιθάρριτους=ξένοιαστος

ξιθέκου=τελειώνω τη φυτεία

ξικάνου=αποτελειώνω κάτι που έχω αρχίσει

ξικαστρίζου=κόβω τα κλαδιά ενός δένδρου

ξικλουναρίζου=κλαδεύω

ξικόβου=απομακρύνομαι από κάπου

ξικόβουμι=κουράζομαι πολύ

ξιλακίζου=τρομάζω τις κότες κυρίως

ξιλακ'σμένους=τρομαγμένος

ξιλέου=αναιρώ αυτό που είπα,ανακαλώ

ξιλιγαριάνου=κάνω κάποιον να λιμπιστεί

ξιναχώματα=ξεθάψήματα πεθαμένων μετά από 3 ή 5 χρόνια

ξιναχώνου=ξεθάπτω

ξινίζου=μου φαίνεται ξινό

ξιπάζου=τρομάζω

ξιπανιλώ=λιώνω

ξιπαραλιούμι=ξηλώνομαι

ξιπατώνου=καταστρέφω

ξιπάτουμα=καταστροφέας

ξιπαστρεύου=καθαρίζω,αποτελειώνω

ξιπιτρίζου=καθαρίζω το χωράφι απ' τις πετρες

ξιπιστρίζου=καθαρίζω τις τρίχες των ζώων με ειδικό χτένι απ' τις ακαθαρσίες

ξιπουβγάζου=αποχαιρετώ,ξεπροβοδώ

ξιπουζαλίζουμι=συνέρχομαι από λιποθυμία

ξιπουζεύου=λύνω από το ζυγό

ξιπουζώσταρους,-ρ',-ου=με λυμένα τα παντελόνια

ξιπουλτίζου=ξετυλίγω

ξιπρουβουδώ=κατευοδώνω,ξεπροβοδίζω

ξιρνώ=κάνω εμετό

ξιρόλακας=ξερό ρέμα,λάκος

ξιρουσούλνιαρου=βρύση που στέρεψε

ξιρουσταλιάζου=στέκομαι περιμένοντας στο κρύο

ξισκαλίζου=ανακατεύω,ξαναθυμάμαι

ξισκ'κούρ=ρίγος

ξισκουρνίζου=τρομάζω κυρίως τις κότες

ξισπυρίζου=βγάζω τα σπυριά

ξισταυρώνου=ξεθαύω μετά 3 ή 5 χρόνια

ξιστουχώ=ξεχνώ

ξίστρους=σπάτουλα,ξύστρα της σκάφης για να καθαρίζει το ζυμάρι απ' τα τοιχώματα

ξιφλικώνου=ξεκουμπώνω

ξιχαρβαλώνου=ξεχυλώνω,φαρδαίνω κάτι

ξουμίζου=μαντάρω τρύπα πλεχτού

ξουρίζου=ξυρίζω

ξυλουγαδάρα=ξύλινο φορείο που χρησιμεύει στη μεταφορά πετρών στην άκρη του χωραφιού

ξιπάτουμα=ζωηρός

ξιπατουματούρας=ζωηρός

ξιπατώνου=εκρριζώνω

ξυστρί=μεταλλική κτένα των ζώων

ξυστρίζου=καθαρίζω με το ξυστρί τα ζώα

όκνα=η πέτρα που κλείνει την τρύπα του φούρνου

όρκους=πύον

ότι φτάσ'=ότι να'ναι

ουμώνω=ορκίζομαι

ουντάς=κάμαρα

ουρ=τύχη

ούρα=ζήτω

ουργιά=μονάδα μέτρησης μήκους

ούργιου=κλούβιο

ούρδα=μυζήθρα

ουρίζου=διατάζω,είμαι κύριος

ουρμάν'=δάσος

ουρουμίδα=το στενό χώρισμα μεταξύ δυο σπιτιών

ουρσούηζς,-α,-ικου=άταχτος,ανάποδος

ουρτιά=όψη του υφάσματος

ουστριά=το δένδρο γαύρος

ουσ'τρίτσ=φίδι με στίγματα στη ράχη

ουτζιάκ'=καπνοδόχος

ουχτώ=οκτώ

όχιντρα=οχιά

όχτους=χωμάτινος τοίχος

ουμούρια=ιδιοτροπίες,παραξενιές

ουμούτια=καμώματα τεχνάσματα

παίδημα=ταλαιπωρία

παλάβρα=παλαβός,τρέλα

παλάβρατζης=παλαβός,τρελός

παλαβώνουμι=τρελαίνομαι

παλάντζα=ζυγαριά

παλουκώνου=δένω κάποιον σε παλούκι

παμπόρ=χαρταετός

παν'πανουτί=πολύ πυκνά

πανουγόμ=χοντρό παλτό

πανουκαπλιά=το λουρί που είναι πάνω απ' τα καπούλια του ζώου όταν είναι ζαρωμένο

παντζιάκα=χοντρή μάλλινη κάπα του βοσκού

παπαλούσ'=βρέξιμο απλό του κεφαλιού

παπαρδέλας=ο πολυλογάς

παπαρδέλια=πολλά λόγια αστεία

πάπδεις=οι παππούδες

παπλιάκ'ς=παππούς

παπόσ'κα=η τούφα του καπνόσπορου

παπούδα=φαγητό που γίνεται με αρνίσια εντόσθια και ρύζι

παπτσούδ'=παπουτσάκι

παραβλώ=τεμπελιάζω

παραβούλια=τεμπελιά

παρακατιανός=κατώτερος

παραλής,-ου,-ιδικου=ο λεφτάς

παραμάζουμα=μάλωμα

παραμαζώνου=μαλώνω,συμπαρασύρω κάποιον αλλά και κατσαδιάζω

παραμάσκαλα=κάτω απ' τη μασχάλη

παραμιρνώ=αλλάζω θέση μετακινούμαι

παρανουνός,-ά=συγγενικό ή φιλικό προς το νονό πρόσωπο που κρατάει την κανάτα με το κρασί που πίνει στις στέψεις το αντρόγυνο

παραξηλώνου=ξηλώνω υπερβολικά,αλλά και ξεφεύγω από τα όρια

παραπλαϊτό=φόρα

παραπλαϊτά=τραχανάς

παραπόρτ=κρυφή πόρτα

παραβωυφτου=σκύβω και βλέπω

παρασόλ'=ομπρέλα

παρασπόρ=παραπανίσιο

παρασταλιάζου=στέκομαι δίπλα σε κάποιον,παραστέκομαι

παραστατό=κατώφλι

παραταίρια=ανόμοια πράγματα που δεν αποτελούν ζευγάρι ή δεν ταιριάζουν

παρατσακίζου=τσουγκρίζω

παραυλακίζου=οργώνω λίγο στα κλεφτά,καλλιεργώ του γείτονα

παραυτίδα=ο κρόταφος

παραφέρνου=παρομοιάζω

παραχώνου=σκεπάζω με χώμα

παρλαντίζουμι=καταλαβαίνω,παίρνω είδηση

παρμάκια=ξύλινα κάγκελα

παρναβέλου=απεριποίητη,ατημέλητη

παράνουμα=παρατσούκλι

παρούλα=χειραψία

παρουμοιάζου=φωνάζω κάποιον με το παράνομά του

παρτάλ'=κουρέλι

παρταλάς=κουρελής ρακένδυτος

πασαλείφου=βάζω αλοιφή,κάνω επάλλειψη

πασκάλου=όν. αγελάδας

πασπάλ'=χώμα αφράτο σαν το αλεύρι

πασπαλώνου=σκεπάζω με χώμα ή αλεύρι

παστάλ'=ματσάκι από φύλλα καπνού

πασταλιάζου=επεξεργασία καπνού

παστρεύου=καθαρίζω

παστρικός,-ιά,-ό=καθαρός

πασχαλιά=Πάσχα

πασχίζου=προσπαθώ

πατλαγκίτσ'=βαρελότο

πατλάκ'=βαρελότο

πάτμα=πάτημα

πατματιά=πατημασιά

πατούν'=η πατούσα

πατόφκιαρου=είδος φτιαριού,αλλιώς λισγάρι

πατρόγκις=πολλά και μεγάλα ψέματα

πατσιά=περπατησιά

πατσιάς=το κεφάλι

πάτσ'καρους=το αγύριστο κεφάλι

πάτσ'κους=κεφάλας

παφίλα=ασθένεια κατά την οποία βγάζει ο σθενής φουσκάλες και σπυριά στο στόμα και το πρόσωπο

παφλιάρς=αυτός που πάσχει από παφίλα

πάψεις=διακοπές

πειτναρίτσ'=

περγυρουμένους,-η,-ου=ο περιφραγμένος

πέργυρους=η περίφραψη

περγυρώνω=περιφράσσω

πες=παραδίνομαι

πηλικότσ'=ο αστράγαλος

πηρέτς=ο σερβιτόρος σε γάμο

πηρουχτσής=ο αρχισερβιτόρος του γάμου

πήχτουμα=η πήξη

πθάρ'=πιθάρι

πιδαρέλ'=το μικρό ποαιδί

πιδέξιους-,ια,-ιου=ικανός

πιδεύου=κουράζω,ταλαιπωρώ

πιδημός=κούραση

πικμέζ'=πετιμέζι

πιλέκα=κομμάτι τυριού ή πελεκίδι ξύλου

πινιούμι=παινεύομαι

πιριλαβαίνου=αναλαμβάνω

πιριστιριά=σπηλιές με αγριοπερίστερα

πιριχύνου=χύνω ολόγυρα

πισκέσ'=δώρο

πισταίνουμι=κουράζομαι

πισταμός=κούραση

πιστιά=το λουρί που περνά πάνω απ' τα καπούλια και κάτω απ' την ουρά των ζώων που φορούν σαμάρι

πιστρίζου=καθαρίζω τις ακαθαρσίες από το σώμα του ζώου

πίστρισμα=καθαριότητα ζώου

πιστρουφίκια=τα δώρα που δίνει η νύφη στους συγγενείς της μάνας της

πιταύρα=ξύλο

πιτριά=πέτρα ή το πέταγμά της

πιτρούδα=πετρίτσα

πιτρούδ=πετραδάκι

πιτρουσάν'δα=σανίδια που φορτώνονται στο σαμάρι του ζώου για τη μεταφορά πετρών

πιτρουτός,-ια,-ό=αυτός που έχει βούλες

πιτσ'κάρσει=ξέφυγε κάτι απ' το καλούπι του

πίτσκου=μικρό παιδί

πιχαλιάνου=ξεκουράζομαι,ρεμβάζω

πλαγιάζου=ξαπλώνω

πλάδα=η κότα που δε γέννησε ακόμη

πλαδούδι=μικροκαμωμένη πουλάδα

πλαϊτό=το τρέξιμο

πλαλώ=τρέχω

πλανιά=τεμπέλα,αργοκίνητη

πλανίζω=λειαίνω το ξύλο

πλανίτσα=αγριοφραουλιά

πλασταριά=το επίπεδο στρογγυλό ξύλο που ππνω του πλάθουν το ψωμί

πλαστήρ=το ίσιο κυλινδρικό ραβδί που χρησιμοποιείται στο άνοιγμα του φύλλου για πίτα

πλαστό=το μεγάλο χωριάτικο ψωμί

πλαταγκούτσια=

πλατάρια=εντόσθια,πόδια,φτερά των πουλερικών

πλατέα=η πλατεία

πλατύ=το πέλμα

πλατύκα=χοντρός σκισμένος κορμός δένδρου

πλατύσκαλου=πλατύ σκαλοπάτι

πλιάτσ'κου=η λεηλασία,το λάφυρο

πλιγούρ=φαγητό που γίνεται από χοντροαλεσμένο σιτάρι

πλιθάρ=το ωμό τούβλο με το οποίο έχτιζαν παλιότερα αποθήκες και σπίτια

πλιθί=το μικρό άψητο τούβλο

πλιο=πιο

πλιότερου=περισσότερο

πλουδ=το πουλάκι

πλώχουρους,-ρ',-ου=ευρύχωρος,άνετος

πνακουτή=η πινακωτή,ξύλινη καλουπιέρα μέσα στην οποία βάζουν το ζυμάρικαι παίρνει τη φόρμα του ψωμιού

πόστα=τα μέσα

πόστου=αξίωμα

πόφκα=το ψέμα

πουγάλια=σιγά-σιγά

πουδουνάρ=περισκελίδα

πουιάτα=αποθήκη κτισμένη σε διαφορετικό οικόπεδο

πουκλιά=ξάπλα

πουκρέμουμι=καθυστερώ,αργοπορώ

πουλιάνα=το χέρσο χωράφι

πουλούκ'=σιδερένιο αλέτρι για βαθύ όργωμα

πούντα=κρύωμα

πουργιλώ=περιγελώ,κοροϊδεύω

πουρδουκλώνουμι=σκοντάφτω,μπερδεύω τα πόδια μου

πουρκούκια=τα πράγματα

πουσνάρα=υποζωνάριο,η τσέπη

πούσουλας=σημείωμα,απόδειξη

πουτσναρούδ'=ο στενός λαιμός από τενεκέ που βοηθά στη φυτεία του καπνού

πουφλιάζου=γίνομαι μαλθακός

πούφλιους=μαλθακός

πουφουρκιάζου=παίρνω βράση

πραματα=πράγματα αλλά και τα ζώα

πράπαρτα=οι φτέρες

πρίσκας=φουσκωτός,θυμωμένος

πρισκώνου=πρήζομαι,φουσκώνω,θυμώνω

προυβιά=δέρμα ζώου

προυβουδώ=στέλνω κάποιον καπου

προυγουνός=παιδί από προηγούμενο γάμο

προυνόφλου=φύλλο πουρναριού

προυσανάμματα=μικρά ξερά φύλλα για το άναμμα της φωτιάς

προυσάφτου=βάζω κάπου φωτιά

προυσ'κώνουμι=παρακαλώ,προσκυνώ

προυστάπτα=η λαγάνα

προυσφόλ'=το αυγό που μένει πάντοτε στη φωλιά

πσκέκαλου=μαξιλάρι

πυξάρι=πυξίδα

πυρουλατίζου=αναβοκοκκινίζω,ζεσταίνομαι πολύ

πυρουλατσμένους,-η,-ο=αναψοκοκκινισμένος απ' τον ήλιο

πυρουστιά=κυκλικός τρίποδας που βάζουν διάφορα μαγειρικά σκεύη για να μαγειρέψουν

ραμπούσ'=γραμμά,σημάδι

ράχ'=η πλάτη

ραχάτ=ανάπαυση,ξεκούραση

ρέκους=το ρόπαλο

ρέχα=το φλέμμα

ρίγα=γραμμή διακριτικού χρώματος σε ύφασμα

ριζίλ'=ρεζίλι,ντροπή

ριμάζου=καταστρέφω εντελώς

ριτσιέλια=γλυκό από κολοκύθια και μούστο

ριτσίνα=είδος καλοκαιρινού υφάσματος για παντελόνια

ριφινές=ίση συμμετοχή στα έξοδα

ρουβόλ'=πιστόλι,περίστροφο

ρουφούζ'=δεύτερης ποιότητας καπνός

ρούχου=μάλλινη,χοντρή βελέντζα

σάβανου=νεκροσέντονο

σαβουρντώ=σπρώχνω,ρίχνω,πετώ

σαίρ=σεργιάνι,χάζι

σακουλέβα=σακί,τσουβάλι

σακουράφα=πολύ χοντρή βελόνα για το ράψιμο σαμαριών ή χοντρών σάκων

σαλ'βάρα=φαρδιά βάρκα που φορούσαν οι παππούδες

σάλιαγκας=σαλίγκαρος

σαλιακούδ'=μικρό σαλιγκάρι

σαλιάρα=

σαλιάρς=αυτού που του τρέχουν τα σάλια

σαλίστρα=

σαλτανάτ=κόλπο,τέχνασμα,κολακεία

σαλτίζου=κάνω άλμα

σαμαμίδ'=μικρή σαύρα που ζει σε σκοτεινά μέρη

σάματι=μήπως

σαμότσακνα=ο ξερός βλαστός του σησαμιού που μένει μετά το τίναγμα

σάμπους=μήπως,σαν να

σάνκις=μήπως

σαντάλ'=συσκευασία από 6 ξερές βέργες καπνού

σαντέδκους=ο γνήσιος ανόθευτος καπνός

σαντράτς=μεγάλη χοντρή λίμα για το λιμάρισμα των νυχιών των ζώων μετά το πετάλωμα

σαραδώνου=αποτελειώνω κάτι γρήγορα

σαούλ'=το της στάθμης

σαουχτίζω=τελειώνω γρήγορα μια δουλειά

σαπάς=μπόσικος,μαλακός

σάρα=το πρώτο γάλα μετά τη γέννα

σαράπα=η δεύτερης ποιότητας καπνός

σαρά-παστάλ'=είδος πασταλιάσματος του καπνού

σαρής=όνομα βοδιού

σαρίκ'=μεγάλη βέργα μληκους 2.5 μ.από την οποία κρέμονται τα καπνά για στέγνωμα

σαρικσής,-ού=αυτός που μπουρλιάζει καπνό ανάλογα με τα σαρίκια που μπουρλιάζει

σαρ'κιά=κτύπημα με το σαρίκι,τη μεγάλη βέργα

σαρκώνου=τρώω κρέας

σάσμα=χοντροκομμένο άχυρο

σαχάν'=μεγάλη μπρούτζινη πιατέλα με καπάκι

σβάρνα=είδος γεωργικού εργαλείου,ο βωλοκόπος

σβέντσιους=όνομα γαϊδάρου

σβόλους=σφαιρική μάζα χώματος

σγαρδίλια=μπούκλες από σγουρά μαλιά

σέι=είδος,πράγμα

σέν'κου=σβέλτο,προκομένο

σερβιέτα=μάλλινη χρωματιστή μαντήλα

σερεμέτης,-α,-κου=σοβαρός,λογικός,μετρημένος

σερμπέζ'ς=ζωηρός,μπεσαλής

σιαής=το όρνιο

σιάικα=το καρφί

σιαματατζής=ταραχοποιός

σιαμί=μαύρη μαντίλα που φορούν οι γριές

σιαμούδ=μικρή μαύρη μαντήλα

σιάπκα=ο σκούφος

σιάρκους=ο ασπρόμαυρος,ο παρδαλός

σιαρτ=πάθημα,καψόνι

σιασίκ'=ο αλοίθωρος

σιασιρντίζου=τα χάνω

σιασιρμάς=χαμός

σιασμάν=ποπό,αμάν πια

σιαχτίζου=απορώ

σιαψάλς=ο ελαφρόμυαλος

σιετ=τεχνητό φράγμα χειμάρρου

σικλέτ=δυσφορία,στενοχώρια,έξαψη

σιλιάχ'=

σιμίτ=κουλούρι

σιμιτζής=ο κουλουρτζής

σινί=μεγάλο ταψί ειδικό για το ψείσιμο πίτας

σιντιφένιους,-ια,-ιου=μαργαριταρένιος

σιντούκ'=μεγάλο ξύλινο σεντούκι

σιόλ'=φλιτζάνι

σισ'κούδ=το χωνάκι που μπασίνει στο λαιμό του τενεκέ για να ποτίζουν στη φυτεία

σιτζίμ=τολεπτό αλλά λαι γερό σκοινί με το οποίο δένουν τα δέματα του καπνού

σιφουνιέρα=έπιπλο με συρτάρια για ρούχα

σιφτές=τα χρήματα της πρώτης πώλησης της ημέρας

σιώπ'=η βέργα το ξύλο

σκαλήνα=χοιρομέρι

σκαλ'στήρ=η τσάπα

σκαλώνου=πιάνω συλλαμβάνω

σκάμματα=οι σαπουνάδες

σκαματίζου=γεμίζω σαπουνάδες,σαπουνίζομαι

σκαμνιά=μουριά

σκάμνα=τα μούρα

σκαμνίτσ'κα=το παιχνίδι σκαμνάκια

σκανιάζου=στενοχωριέμαι

σκανταλίδα=σπίθα

σκαρπίν'=είδος παπουτσιού για κουστούμι

σκαφίδ=η ξύλινη σκάφη για ζύμωμα

σκελίδα=το κομμάτι

σκληρίζου=τσιρίζω

σκιάζουμι=διστάζω,ντρέπομαι

σκιβρώνου=ζαρώνω

σκίζα=σκισμένος κορμός ξύλου

σκλίδα=κομματάκι

σκόλ'=γιορτή

σκουρδουσκοτών'=το γουδοχέρι

σκουντουρλίκα=μικρή σαύρα

σκουρδούλα=το ζωηρό παιδί,ο ζημιάρης

σκουρπίδ=ο μικρός σκορπιός

σκράπας=ο αδύνατος μαθητής

σκρο=σφιχτό (για ζυμάρι)

σκύβαλου=αποκοσκινίδι από σιτάρι ή κριθάρι

σλιάφκας=ηλίθιος,χαζός

σ'μάδια=σημάδια,αλλά και οι βέρες ή τα δαχτυλίδια

σνιργίτς=ενοχλητικό έντομομεγαλύτερο απ' τη μύγα που κάνει δυνατό βόμβο

σ'νουρίζουμι=συναγωνίζομαι,αμιλλώμαι,ενοχλώ,παρακινώ

σ'νουρσιά=συναγωνισμός,'αμιλλα,εναντίωση

σ'νουρσιάρς,-α,-κου=αυτός που εναντιώνεται με καποιον,αυτός που ενοχλεί κάποιον

σντιριάζου=δένω τα ζώα το ένα κατόπιν του άλλου

σουβαρμάς=ακόνισμα,τρόχισμα

σουγιάς=μικρό γυριστό μαχαιράκι που κλέινει

σουγλόυδ=το κεντρί,το σουβλί με το οποίο σουβλίζουν το ζώο για να περπατήσει γρήγορα και κρέμεται στο σαμάρι του

σουλούχ'=αναπνοή,ανάσα

σουλινιάρ=βρύση που τρέχει συνέχεια

σούρτσι=φύγε

σ'ουντσει=αγανάχτησε,'εσκασε απ'το κακό του

σουπιέρα=μεγάλη βαθιά πιατέλα

σούβρα=τα κάλαντα που ψάλλονται ανήμερα της Πρωτοχρονιάς

σουρβίζου=λέω τα κάλαντα αλλά και δέρνω

σουργούτ'ς=ο λαιμός του τενεκέ

σουφίζουμι=ανακαλύπτω κάτι

σουφράς=κοντό στρογγυλό τραπέζι

σουχτίζου=τελειώνω κάτι

συντάς=όταν

σπαθόλαδου=αγριολούλουδο που βάζουν ,αφού ξεραθεί σε πληγές

σπαλέτου=λουλουδάτη μαντήλα

σπαράζου=αλλάζω θέση

σπαρλουμέν'=γεμάτη γάλα

σπαργώνω=είμαι γεμάτος από υγρά

σπίρτου=οινόπνευμα

σπουριά=έκταση ενός στρέμματος

σ'προύδ=σπυράκι

στάβα=στίβα,η φωτιά που ανάβουν την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς

σταλιβριά=μουσταλευριά,το γλυκό που γίνεται με αλεύρι και μούστο

σταλίζου=τα πρόβατα όταν αναπαύονται στον ίσκιο το μεσημέρι

στάλισμα=η ξεκούραση των ζώων το μεσημέρι

στάμα=το 1/4 του στρέμματος

στασίδ'=κάθισμα της εκκλησίας

στανιό=βία,ζόρι,εξαναγκασμός

σταυρί=η μέση του ανθρωπίνου σώματος

σταυρώνου=συναντώ ανταμώνω

σταφυλίτσ'=

στια=η φωτιά,το τζάκι

στιμάρου=λογαριάζω,υπολογίζω

στιφάν'=στεφάνι

στιχούλ'=πολύ πικρό

στίψ'=

στουλίδ'=στόλισμα αλλά και χόρτο που κολλά στα ρούχα

στουμπέτσ=ανθρακικός μόλυβδος,πρώτη ύλη για τη παρασκευή λευκών χρωμάτων

στουρνάρ=ο αμόρφωτος,αμεπίδεκτος μαθήσεως

στόφα=είδος μεταξωτού υφάσματος

στραπόκαμα=καταστροφή από αστραπή

στραπουκάφτ=αστράφτει,πέφτει κεραυνός

στράτα=δρόμος

στράφλου=μικρό σταφύλι

στραχουμένους,-ν,-ου=όταν το χώμα είναι σφιχτό

στρέχου=συμφωνώ

στραχώθ'κες=έσφιξε το χώμα

στρηνιάζου=πεισμώνω

στρίζου=παροτρύνω

στριχιά=η άκρη της στέγης

στρουφή=μπουρίνι

στυλιάρ'=η χειρολαβή εργαλείων γεωργικών,συνήθως από ξύλο

στύλους=ξύλινη κολόνα

στυλώνω=αντιστέκομαισυμμουρία=παράνομη ομάδα

συνάμα=συγχρόνως,μαζί

συνλάτσει=συνήλθε,πήρε επάνω του

σύντας=όταν

σφάλακας=ο τυφλοπόντικας

σφιγγώνου=τσιμπώ

σφιντόνα=πανάρχαιο φονικό όπλο που πετά μικρές πέτρες

σφούγγια=κουρελόπανο για σφουγγάρισμα

σφουγγίζου=σφουγγαρίζω,σκουπίζω καλά

σφουκστήρ=πετσέτα

σχουλνώ=σχολάω

τάβλα=η πετσέτα

ταβλούδα=η πετσετούλα

ταί=φαγητό

ταϊφάς=η οικογένεια

τακούμ=είδος,κατηγορία

ταμάμ=ακριβώς,εντάξει

τάρταρου=πολύ ξερό

ταμάχ'=η πλεονεξία

ταμαχιά=ο πλεονέκτης

ταμπλάς=δίσκος

τανίζου=τεντώνω

ταξαράτ=αναπάντεχο κακό

τάπα=βούλωμα,καπάκι

ταπουτώρα=προηγοπυμένως

τάράζου=ενοχλώ,πειράζω,προξενώ ζημιά

ταταρτζέδ'κα=φασόλια βραστά ξερά χωρίς ζουμί

τάτας=πατέρας

τατσίνα=θεία

ταχιά=αύριο το πρωί

ταχίν'=πολτός από αλεσμένο σιτάρι

ταχμινά=άδικα

τεκ=μονά

τέκα=στάσου

τέτα=θεία

τέλ'=το σύρμα

τζαγκράνα=γεωργικό εργαλείο με σιδερένια δόντια για την απομάκρυνση λιθαριών από το χωράφι

τζάτζα=ακαταστασία

τζατζαλιάρς=ασουλούπωτος,κακοντυμένος

τζάτζαλου=άχρηστο χωρίς αξία αντικείμενο,κουρέλι

τζιαμάλας=βαθύς και απότομος γκρεμός

τζιάμπα=άδικα,δωρεάν

τζιαμπαλάντσει=ζωήρεψε,αναθάρρεψε

τζιάχτ'=κουράγιο,δύναμη

τζιέρ'=έντερο

τζιλιάτς=δήμιος

τζιμπές=μακρύ μαύρο πανωφόρι

τζιουτζιούκλα=μεγάλη φλόγα

τζιουτζιουκούδια=σουτζουκάκια

τζιριμές=ζημιά,έξοδο

τζιρουμαχιούμι=αγκομαχώ,κουράζομαι,προσπαθώ

τζιαφ=θειάφι

τιβικέλς=αλλόκοτος,ψηλός και άχαρος

τιζάρου=τεντώνω

τιμισιάρικου=συνεταιρικό

τινικούδ=τενεκεδάκι

τιρλίκ'=κοντή μάλλινη κάλτσα μέχρι τον αστράγαλο

τιστές=ένας πάκος με σπίρτα

τιτινόξυλου=η ξεραμένη ρίζα και οβλαστός

τιφτέρ=σημειωματάριο

τλιγαδιάζου=τυλίγω το νήμα στη ρόκα

τλιγάδ=ξύλινο διχαλωτό στο ένα του άκρο και με καθετο μικρό πάσσαλο στο άλλο,που τυλίγουν το νήμα

τμαρεύου=καθαρίζω συγυρίζω το σπίτι

τν' άλλ'=μεθαύριο

τόι=το ζώο

τόκας=εξόγκωμα του σώματος μετά από κτύπημα

τόξ'=ο απρόσεκτος,α απαθής

τοπ=τόπι,μπάλλα

τουκάς=πόρπη

τουλόυμ=ασκί

τουμπερλέκ'=ταμπούρλο

τουξουπίσ=από τα πίσω

τουπάν=κεφαλόδεσμος

τουπάτσ'=χοντρός σβώλος

τούπκα=κατακόμβη

τουρλόικους,-ισα,-ικου=απρόσεχτος

τουρλούκ'=μικρός πύργος με πέτρες ή με σβώλους

τουρλουκούδ'=μικρός πύργος με πέτρες

τούρλος=το ίδιο

τούρνα=είδος ψαριού,αλλά και κουτός άνθρωπος

τουρφάν=ανεμοθέλλα

τρακάζ=μικρός σύρτης

τριδόνα=σκουλίκι μεγάλο

τριταύταλους,-λ',-ου=ελαφρόμυαλος

τριτώνου=κάνω κάτι για τρίτη φορά

τριχάχαλου=μεγάλη τρίαινα για το πέταμα της αχώνευτης κοπριάς

τριψίμ=θρεψίνη

τράφους=η ακαλλιέργητη άκρη του χωραφιού που είναι υπερυψωμένη

τριβόλ'=αγκαθωτό αγριόχορτο

τρουβαδιάζου=βάζω φαγητό στον τουρβά

τρουβάς=τουρβάς

τρουχαλιά=σωρός από πέτρες

τρυφαντός=τρυφερός

τσαγκαρλάκα=κουδουνίστρα

τσαγκαρώνου=σκαρφαλώνω,αρπάζω,πιάνω

τσακίζου=σπάζω

τσάκνου=κομμάτι ξύλου προσανάμματος

τσακώνου=αρπαζω βίαια

τσακώνουμι=μεγαλώνω με κάποιον

τσαμπρούδ'=μικρό σταφύλι που μένει μετά τον τρύγο

σκελετός σταφυλιού χωρίς ρόγες

τσαντήλα=άσπρη υφασμάτινη πετσέτα για στράγγισμα προιόντων του γάτος

τσέτα=παλιο[παρέα

τσιαίρ=πλαγιά γυμνή από δένδρα

τσακμακίζου=σπινθιρίζω

τσακίρης=γαλανομάτης

τσιαλακατίζου=ανακατεύω υγρά

τσιάμ=είδος δένδρου

τσιαμ-τσιούμ τσιαρντάκ'=ό,τι νάναι

τσιαμίζ'κου=ατίθασο,ζωηρό

τσιάν'=κουδούνι που κρλεμεται απ' το λαιμό ζώων

τσιανάκα=μεγάλο βαθύ πιάτο

τσιαούσ'ς=ο θρασύς

τσιαπαν=πάνω

στιαπτσιάκ'ς=ο φλύαρος

τσιάρκ'=εργαλείο για αφαίμαξη

τσιαρντάκ'=ανοιχτό σαλόνι

τσιαρούτ=το κτύπημα της μπίλιας

τσιαρτσιάφ=παπλωματοθήκη

τσιαρτσιαφώνου=βάζω το πάπλωμα στην παπλωματοθήκη

τσιασίτ=είδος,σόι,φυλή

τσιατάλ'=διχάλα

τσιατμάς=λεπτός τοίχος από ξυλοδοκούς που τα ενδιάμεσα κενά του συμπληρώνονται από πλιθιά ή ξύλινες πύχες που σοβαντίζονταν

τσιατούδια=μικρά κομματάκια υφάσματος που χτησιμεύουν για τα ρούχα της κούκλας(παιχνιδιού)

τσιβδός=ο τραυλός,αυτός που ψευδίζει

τσιβί=η σφήνα

τσιβούδ=η μικρή σφήνα

τσιβίκ'=το τσιμπούρι

τσιβικώνου=εξαπατώ

τσιβρές=μεγάλη άσπρη μαντήλα για τον ήλιο

τσιγνές=η κατω σαγόνα αλλά και η πολυλογία

τσικνώνου=καίω κατι που μυρίζει τσίκνα

τσικρίκ'=το ροδάνι,εργαλείο με το οποίο περιτυλίγουν το νήμα σε μασούρια

τσιλιακούρ - τσιλιαριά=ευκολια

τσιλίς=ώριμα φρούτα

τσιμπέρ=γυναικεία μαντήλα για το κεφάλι από λεπτό ύφασμα

τσιμπές=,μακρύ αμάνικο μαύρο πανωφόρι

τσιλές=θηλιά σπάγκου

τσιλίκ' - τσιουμάκ=παιδικό παιχνίδι με ξύλα

τσιμούρ=παρασιτικό ζωύφιο που ζει με το αίμα των θηλαστικών

τσινίζου=κλοτσώ,ερεθίζομαι,εξοργίζομαι

τσίν'σμα=το κλότσημα του ζώου

τσιόζια=τα εντόσθια

τσιούκα=αντρικό γεννητικό όργανο,πέος

τσιούλ'=πλεχτό ύφασμα σαν το σακί με το οποίο περιτυλίγουν τα δέματα του καπνού

τσιουμάκ'=βέργα ήγ λεπτό μακρύ ξύλο

τσιούμι-τεκ=μονά ζυγά

τσιουμπαλάκ=η τούμπα

τσιουμπλέκ'=πήλινο βαθύ δοχείο

τσιουρμπάς=σούπα αραιή

τσιουρμπατζής=πλούσιος

τσιούφτ=ζυγά

τσίρλα=ευκοίλια

τσιρουλίτς=ο κορυδαλλός

τσιρουπούλ=το μικρό πουλί

τσιτάκι=ύφασμα

τσιρτσιβές=κάσα

τσιτίν'ς=σφικτός,γρήγορος

τσίτσ'κους=φυτό που κολλάει

τσόλ'=χοντρός μουσαμάς για τη προφύλαξη απ' τη βροχή

τσούρλους=απόστημα του σώματος,σπυρί με πύον

τσούτσα=η πιπίλα

τυράνσμα=ο παιδεμός,το μαρτύριο

τυφλίτ'ς=χοντρό φίδι προς το μαύρο και καφέ

τυράννια=βάσανο καταπίεση μεγάλος παιδεμός

τυχώντας=τυχαίος,ασήμαντος

ύψουμα=το κομμάτι που αφαιρείται απ' τον άρτο της πρόθεσης και δίνεται ως αντίδωρο

φαγουσπόρσει=φαγώθηκε ο βλαστημένος σπόρος στο χωράφι

φάρα=φυλή,γενιά,σόι

φαρμάκα=σαύρα

φευγιό=η φευγάλα η γρήγορη

φιγγούδα=μικρό καλοκαιρινό τζάκι στην άκρη της αποθήκης για μαγείρεμα το καλοκαίρι

φίι=ήμερο χόρτο που σπέρνεται και χρησιμεύει για ζωοτροφή

φιλί=φέτα ψωμιού και φίλημα

φιλούδ=μικρή φέτα ψωμιού

φιρμάν=σουλτανική διαταγή

φισκές=ειδικά φτιαγμένο στραγγιστήρι που μπαίνει στο στόμιο τενεκέ για τεχνική βροχή

φισκούδ=μικρός φισκές

φκέλ'=η δικέλα

φλικούδ=μικρή θηλιά

φλικ=θηλιά

φλίκουσ'=η κλείδωση των οστών

φλικώνου=κουμπώνω

φλιόγγους=φιόγγος

φλουρούδ=το μικρό φλουρί

φλούτσ'=ξερή φλούδα

φνίκ'=ο λοβός του αρακά ή της φασολιάς

φουρκάλ=η σκούπα

φουρκαλώ=σκουπίζω

φουρλαντίζου=ρίχνω κάποιον κάτω βιαίως

φουρλάντσμα=το ρίξιμο κάτω απότομα

φουρνίζου=βάζω το ψωμί στο φούρνο

φούσκα=η φουσκάλα ή το μπαλόνι

φουσκώνου=καμαρώνω,περηφανεύομαι αλλά και φουσκώνω κάτι

φουτσιτζής=βαρελοποιός

φρίξ=φόβος

φραγκεύου=γίνομαι μοντέρνος,ευρωπαίος

φταριά=το 1/4 περίπου του στρέμματος

φτήνα=πήλινο δοχείο για τη μεταφορά φαγητού

φτουρώ=τελειώνω γρήγορα

φτύλ'=το φυτίλι

φτύσμου=το φτύσιμο

φτω=φτύνω

φύτμα=φτύσιμο

χαβάν'=γουδί

χαβάς=ο ρυθμός η μουσική

χαζ'κους,-κ',-κου=ίδιος ακριβώς,ολόϊδιος

χαϊάτα=στεγασμένος διάδρομος

χαϊβάν'=ζώο

χαϊνταμάκ'ς=μάγκας

χαλάλ'=ευχαρίστως

χαλεύου=ζητώ,επιθυμώ,θέλω

χαλίκα=μικρή κοφτερή πέτρα,αλλά και πανέξυπνος άνθρωπος

χαλκάς=κρίκος

χαλνιέμι=αδιαθετώ,χαλώ τις καλές σχέσεις με κάποιον

χαμένους=χαζός,ηλίθιος

χαμουτζίδικου=το μαγαζί με εξαρτήματα για ζώα

χαμούτρια=τα διάφορα δερμάτινα λουριά που χρειάζονται για να μπει το ζώο στο ζυγό για όργωμα ή για το κάρο

χαμπέρ=η είδηση το μαντάτο,το νέο

χαρά=ο γάμος

χαράμ=άδικα

χαραμίζου=ξοδεύω άδικα

χαραμουτρώου=τρώω άδικα χωρίς να δουλεύω

χαραμουφάης=αυτός που τρώει άδικα,χωρίς να δουλεύει

χαρλίζ'=υπάρχει χαραμάδα

χαρέλ'=πολύ μεγάλο σακί που έβαζαν σιτάρι

χαρμαν'=το μείγμα

χαρχάλεμα=θόρυβος σιγανός

χασές=βαμβακερό λινό ύφασμα

χασίλ'=το πράσινο σπαρμένο σιτάρι ή κριθάρι

χατήλ'=

χατίρ=χάρη,εξυπηρέτηση

χατιρικά=για χάρη κάποιου

χάφτου=αρπάζω κάτι απ' το στόμα του άλλου και το καταπίνω μτφρ. πιστεύω εύκολα

χάχας=αυτός που γελά με το παραμικρό

χαψιά=μπουκιά

χειρουδύναμους,-μ',-ου=ο δυνατός στα χέρια

χιανέτς,-τσα,-κου=ο ζηλιλαρης

χιανιτιά=ζήλια

χειριά=όσο χωρά η χούφτα

χερ=χερ=βιαστικά στα γρήγορα

χιλιάζου=φτάνω στα χίλια

χιλιντζές=η νοθεία

χλάπα-χλούπα=

χλαπανίζου=

χλαπατάρςε=ο υπηρέτης στο γάμο αλλά και αυτός που τρώει γρήγορα

χλιάρ=το κουτάλι

χλιάρα=η κουτάλα,αλλά και αυτή που λέει πολλά

χλιαρίζου=τρώω γρήγορα με το κουτάλι

χλιαρουθήκ'=κουταλοθήκη

χλιος=χλιαρός

χ'μαζ'=χιονίζει

χ'μω=ορμώ,επιτίθεμαι

χοιρουμέρ'=χοιρινό μπούτι αλατισμένο ή καπνιστό

χουβαρνταλίκ'=η γεναιοδωρία

χουβαρντάς,-ού,-δικου=αυτός ποθ ξοδεύει απλώχερα,ο γενναιόδωρος

χουγιάζου=φωνάζω

χούγιασμα=φώναγμα

χουζούρ=ανάπαυση,ξεκούραση

χούι=η συνήθεια

χουιλής=αυτός που έχει πολλές συνήθειες

χουλιάζου=θυμώνω,σκάζω,στενοχωρώ κάποιον,τον αγανακτώ πολύ

χουλιώ=πικραίνομαι,θυμώνω

χουματένιους,-ια,-ιού=πήλινος

χουντρουμπαλάς=ο χοντρούλης

χουρμουβόλιασει=ψήθηκε πολύ καλά το κρέας

χουσμέτ=μικροδουλειά του σπιτιού

χούφταλου=ο πολύ γερασμένος,ο μικροκαμωμένος

χουχλακίζου=βράζω

χούχλιους=βλάκας

χουχούλα=κουκούλαχουχτίζου=προσπαθώ να ζεσταθώ με την αναπνοή

χούχστσμα=το ζέσταμα με την αναπνοή

χραμ=το μάλλινο σεντόνι

χραπάτ=το κεφάλι

χραπατίζου=κάνω θόρυβο και ακούγεται χραπ...

χρεία=η ανάγκη,αλλά και το αποχωρητήριο

χτάζου=βλέπω

χτηματάρ'ς=κτηματίας

χτικιάζου=παθαίνω φυματίωση,αδυνατίζω πολύ

χτικιό=η φυματίωση

χυλώνου=πηχτώνω,μεταβάλλω κάτι σε χυλό

Ψρής=γκρίζο άλογο

ψαρί=γκρίζο

ψηλουμθτς=εγωιστής,περήφανος

ψηλουσ'κώνου=κολακεύω

ψηρούκ'=φαγητό από κόκκινο πιπέρι και αλεύρι

ψιακή=δηλητήριο

ψιακώνου=δηλητηριάζω

ψιχούδα=ψίχα ψωμιού

ψιχούδις=τα ψίχουλα τα αποφάγια

ψουμουζώ=ζω φτωχικά

ψουράλουγου=αδύνατο και κοκαλιάρικο

ψουφίμ=πτώμα ζώου,αλλά και ο εξαντλημένος

ψυουχάρτ=ψυχοχάρτι,χαρτί στο οποίο είναι γραμμένα τα ονόματα των πεθαμένων μελών μιας οικογένειας τα οποία μνημονεύει ο παπάς

ώλελε=ωχ! αχ!κλάμα

ωλελέκα=η κραυγή που βγαίνει όταν κλαίει κάποιος

Υποκοριστικά Ο Ν Ο Μ Α Τ Ω Ν

Αικατερίνη ,Κατίνα,Κατινούδα,Κατινούλα,Κατιρίν',Κατιρινούδα,Νούδα,Νούλα

Αθανάσιος

Θανασάκους, Θανασάκς, Θανασάρας, Θανάσκας, Θανασός, Νάσιους, Σάκης, Σακούδ, Σάκους, Σούλης

΄Αννα

Αννιώ,Αννούδα,Αννούλα,Νούλα

Αντώνιος

Αντουνάκς,Ντότσιους,Ντώνας

Αντωνία

Αντώνου,Ντώνα,Ντώνου

Απόστολος

Λάκης,Πουστόλς,Τόλας,Τόλιους

Αποστολία

Λίνα,Λίνου,Πουστουλιά,Πουστουλίνα,Πουστουλιώ

Βασίλειος

Βασιλάκους,Βασιλάκ'ς,Βασιλάρας,Βασιλ

κιές,Βάσκους,Βάσους,Λάκης

Βασιλική

Βασιλ'κούδα, Βασίλου, Βάσου, Βασιλάρας, Βασιλ'κιές, Βάσκους, Βάσους, Λάκης

Γεώργιος

Γιουργάκ'ς, Γιουργούδ, Γγιουργούη'ς, Γιώργους, Γκόγκας, Γκόγκους, Γώγους, Τζιός, Τζιότζιους

Δημήτριος

Δημητράκ'ς, Δημητρός, Μήτας, Μητρούδ, Μητρούη'ς, Μήτρους, Μητσάρας, Μήτσιας, Μητσιάκ', Μητσιάκους, Μήτσιους, Τάκης

Δήμητρα

Δημητρού,Δημητρούλα,Τούλα

Ελένη

Ιλιέν',Λένκα,Λένκου,Λέντσιου,Λιγκούδ',Λιγκούδα,Λιγκούσ',Λινούδα

Ελισάβετ

Βέτα,Βέτου,Αλ'σάφ,Αλ'σαφούδα,Αλ'σάφου

Θωμάς

Θουμούδ,Θουμούδας,Θουμούη'ς,Μάκης,Ματσιόρας,Μάτσιους

Ιωάννης

Γιαννακός, Γιαννάκ'ς, Γιαννάρας, Γιάνναρους, Γιαννούδας, Γιάνν'ς, Γιουβανούη'ς, Γιουβάν'ς,

Ιωάννα

Γιάννα,Γιάννου,Γιαννούλα

Κωνσταντίνος

Κουντίνας, Κουσταντί'νς, Κουστά'κς, Κουστάρας, Κουστούδ, Κουστούδας, Κουτσιά'κ, Κοθ\υτσιούδ, Κουτσιούι, Κουτσιούλας, Κώτσιους, Ντίνας, Ντίνους, Ντίν'ς

Κων/νιά

Ντινιά,Ντινούδα

Λαμπρινή

Λαμπριά,Λαμπρούδα,Μπούλα,Μπουλιώ

Μαγδαληνή

Λίτσα, Μαλίνου, Μαλούσ`, Μηγδα`λνή, Μυγδάλου, Μυγδαλούδα, Μυγδαλούσ`.

Μαρία

Μαίρη, Μαρίκα, Μαρικάκι, Μαριγούδα, Μαρικούδα, Μαρικούδ`, Μαρικούλα, Μαριγώ, Μάρου.

Νικόλαος

Κόλιας, Κουλιούδ, Νικόλας, Νικουλούδ, Νικολά΄κς, Νικουλής, Νίκος.

Περσεφώνη

Πυρζιά,Φώνη.

Στυλιανός

Στέργιος,Στιργιούδ,Τέγας,Τέους,τιγούδ

Στυλιανή

Νούλα,Στέλλα,Στιλά'κ,Στιλούδα,Στυργιανή,Στυργιάνου,Στιργιανούδα

Φώτιος

Φουτάκ'ς,Φουτούης,Φώτς

Φωτεινή

Τούλα,Φουτεινούδα,Φουτίκα,Φουτούλα,Φουτού'σ,Φώτου

Χρήστος

Τάκης,Τακούδ,Τακούδας,Τάκους,Χρηστάκ'ς,Χρηστάκους

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

1)Αγάλια - αγάλια γίνεται η αγουρίδα μέλι

(Η καλή δουλειά αργεί.)

2)Αγαπά ο Θιός τουν κλέφτ,αγαπα΄κι του νοικοκύρ.

3)Αγαπούσει η Μάρου του χουρό,ηύρει κι άντρα ζουρνατζή.

(Βρήκε το ταίρι του.)

4)΄Αδεια σακουλέβα δε στέκιτει όρθια.

5)Ακόμα δε τουν είδαμει Γιάνν' τουν είπαμει.

6)Αλλα βούβαλους,άλλα βουβαλάρς.

(Αλλαι αι βουλαί των ανθρώπων,άλλα Θεός κελεύει.)

7)Αλλα λέει παπάς,άλλα ακούν τ'αυτιά ς.

8)Αλλαξει πάπια,έβαλει τα σάπια.Αλλαξει η χήνα,έβαλει 'που κείνα.

9)Αλεπού όταν γειράσ' καλουγηρεύ'.

10)Αλλού αστράφτ,αλλού βρουντά.

11)Αλλού παπάς αλλού τα ράσα τ'.

12)Αλλους έχανει,άλλους έχαψει.

(Αλλος περίμενε,άλλος πρόλαβε.)

13)Αλλους νήστηυει,άλλους μιτάλαβει.

14)Αλλ'νοι σκάβουν κι κλαδεύουν κι άλλ'νοι πίνουν του κρασί.

15)Αμα δεν έχ'ς νύχια να ξστείς μη πιριμέν'ς να σι ξύσουν άλλ'.

16)Αμα κυνηγάς πολλούς λαγούς,δε πιάν'ς κανέναν.

17)Ανάπουδους χρόνους δικατρείς μήνις.

18)Ανάφιρεις του σκύλου,πάρει κι του ξύλου.

19)Ανιμουμαζώματα,διαβουλουσκουρπίσματα.

20)Απάν'σν αγούλα αγκάθ.

(Συμφορά επί συμφοράς.)

21)Απάν στου γιαρά κουκούδ.

22)Απ όξου κούκλα απού μέσα πανούκλα.

23)Απ τ'ζημιά κέρδους δεν έχ'.

24)Απ' τα χκια ως τα κιράσια.

25)Απού πέρα αμπέλια κι απού δώθει χουράφια.

26)Απού πίτα που δεν τρως μη συ νοιάζ' κι αν καεί.

27)Απ τουν τύμπανου κουρνιαχτός δε βγαίν'.

(Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος.)

28)Απ του σιγανό πουτάμ' να φουβάσει.

( Ο ύπουλος.)

29)Απ του φαϊ που δεν τρως μη ρίχνεις άλας.

30)Ας είνει μέρα Σάββατου κι ας είνει χίλις ώρις.

31)΄Αφσει του γάμου κι πάει για πουρνάρια.

32)Βήχας κι παράς δεν κρύβντει.

33)Βρήκει κτσος κατήφουρου.

(Δόθηκε η αφορμή.)

34)Βρήκει Φίλιππους του Ναθαναήλ.

35)Βριμμένους τ' βρουχή δε τ' φουβάτει.

36)Βουνό μι βουνό δεν ανταμών'.΄Αθραπους μι άθραπου ανταμών'.

37)Γάδαρους πάντα γάδαρους κι ας του φουρούν κι σέλα.

38)Γαμπρός γυιός δε γίνητει κι η νύφ θυγατέρα.

39)Γέλια ασταμάτ' τα μυαλά κουρκουτιασμένα.

40)Γι αυτό έχ' χουντρό του σβέρκου τ' λύκους,γιατί καν' τη δλεια τ μουνάχός.

41)Γλυκός ύπνους του προυί,παλιά ρούχα τ Λαμπρή.

42)Γνώμ τουν πρέπ τουν άθραπου.

(Η λογική είναι στολίδι)

43)Δαν'κό κι αγύρστου.

44)Δε κατιβάζ' λάκους κούτσουρα κάθι μέρα.

45)Δε λείπ' Μάρτς απ τ Σαρακουστή.

46)Δε μπουρώ θα πει δε θέλου.

47)Δεν είνι ζ'λιάρς είνι παραπουνιάρ'ς.

48)Δεν είνι απ του δώσει,είνι απ του πάρει.

49)Δεν έχ'ς κότσια.

50)Δεν έχ' νύχια να ξυστεί.

(Δεν έχει τα μέσα να κινηθεί.)

51)Δεν έχ' φτουχός,έχ' θιος.

52)Δεν ιδρών' του φτί τ'.

(Δεν νοιάζεται για τίποτε.)

53)Δε σ έβαλα κιχαγιά.

(Δε θα σου δώσω λογαριασμό.)

54)Δέσει του σκύλου για ν' αγριέψ'.

55)Δε φέρειν στρουφές.

56)Δίνει μι τα χέρια κι παίρνει μι τα πουδάρια.

57)Δυο καρπούζια σι μια μασκάλ' δε χωρούν.

58)Είδει χιλώνα τουν αητό κι τουν κουρόιδιψει.

59)Είπει γάδαρους τουν πειτνό κιφάλα.

60)΄Εκαμει μια τρύπα στου νιρό.

61)΄Εμαθει γυμνός τουν κακουφαίνιτει ντυμένους.

62)΄Ενα πιδί ιτς πιδί.

63)΄Εχου ράμματα για τ γούνα σ.

(Σου επιφυλάσσω δυσάρεστη έκπληξη.)

64)΄Εχ'ς γρόσσια,έχ'ς γλώσσα.

65)΄Εχ'ς φλουριά,έχ'ς θουριά.

66)Ζει μουναχός σαν τουν κούκου.

67)Ζεισ'ς,χρουνίσ'ς,να του θμάσει.

(Μην το ξεχνάς ποτέ.)

68)Ζηστό κουλά του σίδηρου.